Wednesday, May 24, 2017

გაუმარჯოს სავალდებულო სამხედრო სამსახურს!



„რატომ ჩააბარე ჩვენთან?“ - პირველი შეკითხვა დაგვისვა პრორექტორმა, როდესაც აუდიტორიაში პირველად შეიკრიბა ჩვენი ჯგუფი. ჯგუფელები თბილისიდან და საქართველოს სხვადასხვა კუთხიდან ვიყავით. ყველამ მიკიბ-მოკიბული პასუხი გასცა, რატომ აირჩია ეკონომიკურ ურთიერთობათა სახელმწიფო ინსტიტუტი. მახსოვს, მეგრელმა ჯგუფელმა დაახლოებით ასეთი რაღაც თქვა - „ოდითგანვე მსმენია, რომ ეკონომისტებს დიდი ფული აქვთ. ჰოდა, მე მიყვარს კაი ჭამა-სმა, კაი ცხოვრება და ბევრი ფული მინდა მქონდეს, ამიტომ ჩავაბარე ამ ინსტიტუტში“. მე რა ვუპასუხე, მართლა არ მახსოვს. ერთი ალალი, კახური ფესვების მქონე ჯგუფელის პასუხი კი კარგად დამამახსოვრდა: „ჯარში რო არ წამიყვანონ, იმიტომ ჩავაბარე, გავიგე ინსტიტუტს სამხედრო კათედრა ჰქონდა და საბუთებიც აქ იმიტომ შემოვიტანეო“. ასე რომ, სასწავლებლის შერჩევისას უმთავრესი თუ არა, ერთ-ერთი აუცილებელი პირობა სწორედ ჯარიდან თავის დახსნა იყო მაშინ... 1995 წელი იდგა.

ინსტიტუტში სამხედრო კათედრა გვქონდა და შაბათობით სამხედრო გაკვეთილებს გვიტარებდნენ. ზოგჯერ მახათას მთაზე ერთ-ერთ სამხედრო ნაწილშიც მივყავდით ხოლმე, „ჯარის ცხოვრება“ ახლოს რომ გვენახა. პირველად რომ წაგვიყვანეს, მახსოვს, ჯერ დავიზაფრეთ და მერე ამოვისუნთქეთ, ჯარს რომ გადავრჩით. ჯარისკაცები საცოდავად ჩაცმულები იყვნენ, ზოგს კარგა დაძველებული „სპორტული“ შარვალიც ეცვა. არადა, მწყობრი ნაბიჯით სიარული ჰქონდათ. ფეხსაცმელებშიც არ გაუმართლათ. ერთ საკმაოდ სქელლინზიანი სათვალის მქონე ბიჭს სულაც ფლოსტების მაგვარი რაღაც ეცვა და ისე დააბიჯებდა... ცალკე საცოდავობა იყო საკვების საწყობი - ნახევრად დამპალი კარტოფილის მცირე გროვა და რამდენიმე კომბოსტო ეგდო საკუჭნაოში. მოვასწარი და ერთ ჯარისკაცს გამოველაპარაკე, რას გაჭმევენ-მეთქი? „დილით ჩაი და პური სულ გვაქვს, შუადღისას კარტოფილი ან კომბოსტო, საღამოთიც ჩაი არის ხოლმე...“, - მიპასუხა და სადღაც შორს იყურებოდა. არ სიამოვნებდა ამ თემაზე ლაპარაკი.

ერთ დღეს პოლიგონზეც მოგვიწია წასვლა. ინსტიტუტში გვითხრეს, რომ ჩვენმა სასწავლებელმა მოახერხა და საბრძოლო ტყვიების სროლას შევძლებდით. მსგავსი რამ ჯარისკაცებისთვის „დიდი ფუფუნება“ ყოფილა და თურმე ბევრი ისე ამთავრებდა სამხედრო სამსახურს, რომ ავტომატიდან სროლაც არ ეღირსებოდა. ჩვენ კი, 9-9 ტყვია გავისროლეთ. სულ ეს იყო ჩვენი პრაქტიკული სწავლება სამხედრო კათედრაზე, თუმცა, როგორც გამოჩნდა, უკეთესი პრაქტიკა არც მაშინდელ წვევამდელებს ჰქონდათ...

ვინც იმ პერიოდში სასწავლებელს ვერ შეაფარა თავი, ჯარში წასვლამ ან „საქმის ჩაწყობამ“ ან კიდევ, დამალვამ მოუწია. მეტროებთან სამხედრო პოლიციის რეიდები და ახალგაზრდების გაჩერება-შემოწმება, ადგილიდან სამხედრო ნაწილში იძულებით წაყვანა ჩვეულებრივი ამბავი იყო. სოფლებში კი დილაუთენია, საწოლში მძინარეზე „თავზე დადგომა“ და წვევამდელების ჯარში კინწისკვრით გაგდებაც აღარავის უკვირდა. ერთმა ჩემმა კლასელმა, რომელიც ვერც კარგად სწავლობდა და არც ოჯახს აღმოაჩნდა ფული „საქმის ჩასაწყობად“  სასწავლებელში „ჩასაბარებლად“ ან ჯარიდან თავის ასარიდებლად - მუხლში ძაფი გაიყარა. ეტყობა ვიღაცამ ასწავლა თავის ასე დასახიჩრება ჯარს აგაცილებსო. იარა ისე გაუმიზეზდა, რამდენიმე წელიწადში მოკლა კიდეც. მეორე კლასელი, რომელსაც აშკარა ფსიქოლოგიური პრობლემები ჰქონდა და წესიერად რომ შეემოწმებინა ექიმს, ისედაც არ უნდა წაეყვანათ, კომისარმა გამთენიისას მაინც მიაკითხა შინ. წაიყვანეს და რამდენიმე კვირის მანძილზე მთლად გასაცოდავდა. ბიჭები ამბობდნენ, მთელი დღე ზის, ხმას არ იღებს, მხოლოდ ჩაის თუ დალევს და პატარა პურს შეჭამსო. ბოლოს როგორც იქნა გამოუშვეს შინ, მაგრამ, დღესაც სახლიდან არ გამოდის. სვამს წამლებს და არავის ეკონტაქტება...

ვინც გაუძლო და იმ პერიოდში 2 წელი სამხედრო სავალდებული სამსახური მოიხადა, ჰყვებიან რა პირობებში უწევდათ ცხოვრება. არ იყო დისციპლინა, არ იყო წესიერი საკვები, არ იყო ნორმალური ეკიპირება და წვრთნა. სამაგიეროდ, იყო ციხის მსგავსი წესები - ჩაგვრა, ფულის შეწერა, სხვისი ულუფის მითვისება, ცოცხის აღების და სამხედრო ნაწილის დასუფთავების დავალდებულება, ღამის შინ გატარებისთვის ნაწილის უფროსთან ქრთამის მიცემა და ა.შ. აფხაზეთის და სამაჩაბლოს ომგამოვლილი ბიჭებისგან განსხვავებით, რომლებსაც სამშობლოს დაცვის იდეა მაინც ჰქონდათ, ჩემი თაობის სამხედროებს ალბათ მსგავსი არაფერი ამოძრავებდათ - გაძლება და თავის გადარჩენა ჯარის პერიოდში, ეს იყო მთავარი მიზანი. თუმცა, თავის გადარჩენა რომ იოლი საქმე არ იყო, იმ პერიოდის საკმაო თვითმკვლელობებიც ადასტურებს. ცხადია, ჯარისკაცების დაპირისპირებისას არც ერთმანეთის მკვლელობები იყო დიდი უცხო მოვლენა. სამწუხაროდ, დაპირისპირების საფუძველი ხშირად კუთხური წარმომავლობაც იყო - მაგალითად, კახელების და მეგრელების ქიშპი საკმაოდ ხშირი ყოფილა. 1998 წელს, პირველი ქართული ოცეული კოსოვოში გაგზავნეს და წესიერი სამხედრო ცხოვრების გემო ქართველ ჯარისკაცებში პირველად გაჩნდა. მანამდე, რაც იყო, მაგას ჯართან და სამშობლოს დაცვასთან ალბათ არც არაფერი აკავშირებდა.

სამხედრო პირობებში ცხოვრებამ 2010 წელს მაინც მომიწია. რეზერვში დამიძახეს და 18 დღე ნაწილში გავატარე. ნორმალურადაც ჩაგვაცვეს, არც კვება დაიწუნებოდა და ცოტ-ცოტა ვარჯიშმაც მოგვიწია. პრაქტიკული სწავლებაც საკმაოდ იყო და პოლიგონზე საბრძოლო იარაღიდან - ავტომატიდან, ტყვიამფრქვევიდან თუ ყუმბარმტყორცნებიდან სროლებიც. სერჟანტების განწყობა გადამდები აღმოჩნდა და იმ პერიოდში ომიც რომ დაწყებულიყო, ალბათ ბევრი რეზერვისტი არ დაიხევდა უკან - როცა ხედავ სამშობლოს უჭირს, უნდა იბრძოლო. ცხადია, რეზერვისტებში არც ისეთები იყვნენ ცოტა, ვინც დაზეპირებულ სისულელეს - „რუსეთი მაინც ყველაზე მაგარია“ და „ამერიკულ ჯარს სად შეუძლია რუსულ ჯარს წინააღმდეგობა გაუწიოს“ - იმეორებდა, მაგრამ, ყველა რეზერვისტი მაგ ჭკუაზე ნამდვილად არ ყოფილა. იმ 18 დღეში, დარწმუნებული ვარ, გაცილებით მეტი სამხედრო მომზადება მივიღე, ვიდრე 90-იან წლებში, ჩემი თაობის ბიჭებმა 2 წლის მანძილზე ჯარში ყოფნით.

მაშინაც და ალბათ ახლაც, ბევრი ფიქრობს, რომ „რეზერვი წყალში გადაყრილი ფულია“. ჰოდა, ივანიშვილის ხელისუფლებამ სამხედრო რეზერვი გააუქმა. ახლა ვკითხულობ ხოლმე, რომ ნელ-ნელა ქართულ სამხედრო ავიაციას ასუსტებენ, მთლიანად საკონტრაქტო ჯარზე გადასვლის ნაცვლად, თითქოს გაუქმებული გაწვევა აღადგინეს და ყველას იძახებენ ჯარში, სადაც, რაც ჩანს, არც ისეთი შემართებაა, რაც თუნდაც 2010-ში იყო. 2012 წლიდან მოყოლებული, უმაღლესი ხელისუფლებისგან გვესმის, რომ რუსეთთან ურთიერთობას ვათბობთ, რომ 2008 წლის ომი „ჩვენი ბრალიც იყო“, რომ რუსეთი ჩვენი მტერი კი არა, ერთმორწმუნე მეზობელია და რუსული ბაზრის გახსნა ქართული პროდუქციისთვის უმთავრესი ამოცანაა... ხანდახან „ოკუპაციასაც“ კი ახსენებენ ხოლმე, მაგრამ, საყველპუროდ ნათქვამი ფრაზა ამინდს რომ არ ქმნის, აშკარაა.

ამ სიტუაციაში ჯარში წასვლა პატრიოტიზმის გამო რამდენს მოუნდება, არ ვიცი. პირადად მე დღეს რომ რეზერვში გამომიძახონ, ვეცდები არ წავიდე. ახლობელი თუ დამეკითხება რჩევას, არც მას ვურჩევ ჯარში წასვლას და მინიმუმ ერთი წელის სავალდებულო სამსახურში გატარებას. საკონტარქტო ჯარი სულ სხვაა - ანაზღაურებასაც აძლევენ და ადამიანებს პროფესია შეგნებულად აქვთ არჩეული...

სავალდებულო სამხედრო სამსახურის მომხრეები ძირითადად პატრიოტიზმზე ამახვილებენ ყურადღებას და ამბობენ, „აუცილებელია ქვეყანას რეგულარული არმია ჰყავდეს და თუ სამშობლოს დასჭირდა, ჯარმა ომშიც უნდა იბრძოლოს“. იძულებით წაყვანილი ჯარისკაცი, რომელიც ჯარში მხოლოდ იმიტომ არის, რომ  „ჯარიდან თავი ვერ დაიხსნა“, თან თუ ძვალში და რბილში გამჯდარი აქვს, რომ რუსეთთან ნებისმიერი ესკალაციის დროს დანებება ყველაზე სწორი გამოსავალია, სახეიროს რას მოუტანს ქვეყანას, არ მესმის.


ჩემი სტუდენტობის დროსაც, როცა ჯარისკაცი ჩამოძონძილი და მშიერი იყო, ახლაც, როცა უკეთესად აცვია და უკეთესად კვებავენ, თუ სამშობლოს დაცვის სურვილი არ ამოძრავებს, მასზე დახარჯული ფული ტყუილი ხარჯია და მეტი არაფერი. ბებიაჩემის ნათქვამის არ იყოს - ძალად დასმული კრუხი, წიწილებს არ გამოჩეკავსო. ამიტომ, არ მესმის, იმ ხალხის ჯარში ძალად წაყვანით ვინც თავს ვერ უშველა, რანაირად იზრდება ქვეყნის თავდაცვისუნარიანობა. თავს ვიტყუებთ? სადღეგრძელოს ვუხამებთ იძულებით შეკრებილ არმიას? თუმცა, თავის მოტყუება და სადღეგრძელოები ხომ ჩვენი ეროვნული ტრადიციაა. 

Tuesday, February 28, 2017

რა არის „თავისუფლების აქტი“ და ვის სურს მისი გაუქმება

2011 წელს ჩადებული შეზღუდვა ახლანდელი ხელისუფლებისთვის 

მას შემდეგ, რაც მმართველმა პოლიტიკურმა ძალამ ქვეყანას ახალი 2017 წლის დადგომა გაზრდილი აქციზის გადასახადით „მიულოცა“, უმრავლესობის წარმომადგენლებიდან საგადასახადო ტვირთის კიდევ უფრო დამძიმებაზე მინიშნებების კეთებაც დაიწყო.  პოლიტიკოსები კვლავ მიუბრუნდნენ 2011 წელს მიღებულ ორგანულ კანონს ეკონომიკური თავისუფლების შესახებ, იგივე „თავსუფლების აქტს“ და კიდევ ერთხელ „დაასკვნეს“, რომ აღნიშნული კანონი გასაუქმებელია. მათი მთავარი გულისწყრომა მიმართულია იმ შეზღუდვების მიმართ, რაც 2011 წელს პარლამენტმა მომავალ ხელისუფლებას დაუტოვა და შესაბამისი ჩანაწერი საქართველოს კონსტიტუციის 93-ე და 94-მუხლში შეიტანა. კერძოდ, მიღებული ორგანული კანონი ითვალისწინებს რამდენიმე მნიშვნელოვან შეზღუდვას. მათ შორის, არ შეიძლება სახელმწიფო ბიუჯეტის ხარჯებმა მშპ-ის 30%-ს გადააჭარბოს, ბიუჯეტის დეფიციტი არ შეიძლება მშპ-ის 3%-ზე მეტი იყოს, სახელმწიფო ვალი არ შეიძლება მშპ-ის 60%-ს აღემატებოდეს. ახალი გადასახადების შემოსაღებად ან, არსებული გადასახადების განაკვეთების გასაზრდელად კი ხელისუფლება ვალდებულია ხალხისგან ნებართვა რეფერენდუმის მეშვეობით აიღოს – ანუ, რეფერენდუმის გარეშე გადასახადების გაზრდა „თავისუფლების აქტის“ მიხედვით დაუშვებელია.

თავის დროზე, როდესაც „ნაციონალური მოძრაობის“ ხელისუფლებამ ეს კანონი დაამტკიცა, მაშინაც საკმაოდ ბევრი მოწინააღმდეგე გამოჩნდა, ვინც ვერ შეეგუა, რომ ხელისუფლებას გადასახადების გაზრდა და საბიუჯეტო ხარჯები ეზღუდებოდა. ამიტომ ადრეც და ახლაც – უკვე 2017 წელს, ახლანდელი ხელისუფლების წარმომადგენლები ითხოვენ კანონის გაუქმებას დადგენილი შეზღუდვების მოსახსნელად.

„თავისუფლების აქტის“ მიღების მიზანი

სტატისტიკის მიხედვითაც, დამოუკიდებელი საქართველოს ეკონომიკური აღმავლობის საუკეთესო პერიოდი 2004-2007 წლები იყო. მაშინ მოახერხა ქვეყნის ხელისუფლებამ მნიშვნელოვანი რეფორმების გატარება, მათ შორის საგადასახადო რეჟიმის ლიბერალიზაცია და ინვესტორების დაინტერესება. საშუალო ეკონომიკური ზრდა 2004-2007 წლებში 9,4% იყო. მაქსიმუმი კი 2007 წელს, 12,6% დაფიქსირდა. რეკორდული იყო უცხოური ინვესტიციების შემოდინებაც – 2007 წელს 2 მილიარდ აშშ დოლარზე მეტი შემოვიდა ქვეყანაში. 2008 წლის პირველ კვარტალში მშპ-ის ზრდა 9,1%, მეორე კვარტალში კი 8,3% იყო. აგვისტოში კი რუსეთმა საქართველოში ომი გააჩაღა და ეკონომიკური ზრდაც შეფერხდა. მოკლედ, ომამდელი ეკონომიკის შემოქმედმა ხალხმა, ომისშემდგომი სიტუაციის გამოსწორებისთვის ახალი გეგმა შეიმუშავა. ეს გახლდათ „ეკონომიკური თავისუფლების აქტი“, რომლის მეშვეობითაც ინვესტორებს საქართველოში შემოსვლის ინტერესი უნდა გაძლიერებოდათ.

„თავისუფლების აქტის“ ერთ-ერთმა ავტორმა, ყოფილმა პრემიერ-მინისტრმა ლადო გურგენიძემ გასული წლის 14 ნოემბერს, „თავისუფალ უნივერსიტეტში“ გამართულ დისკუსიაში მიიღო მონაწილეობა და კანონის მიღების წინაისტორია გაიხსენა. 2009 წელს, როდესაც გურგენიძე სახელმწიფო სამსახურში აღარ იყო, მაგრამ კვლავინდებურად რჩებოდა მმართველი გუნდის მხდარდამჭერად და ინვესტორებთან ურთიერთობაც უხდებოდა ხოლმე, იხსენებს მათ დამოკიდებულებას საქართველოს მიმართ.

„საქართველოს ძალიან კარგად იცნობდა საინვესტიციო სამყარო, იცნობდნენ იმ მიღწევებს, რაც ქვეყანამ 2004-2008 წლებში, პირველ რიგში კახა ბენდუქიძის ხელმძღვანელობით და ძალისხმევით შეძლო. იმ დროისთვის უკვე არსებობდა როგორც სუვერენულ ობლიგაციები, ასევე „საქართველოს ბანკი“ ივაჭრებდა ლონდონის ბირჟაზე და ა.შ. მაგრამ, თითქმის ყველანი მისვამდენენ შეკითხვას: „კი, ფენომენალური ბიზნეს-გარემოა, საოცარი რეფორმები გაატარეთ, შეიძლება უპრეცედენტოც კი თავისი რადიკალიზმით და იმით, რომ ყველაფერი დროის მოკლე პერიოდში მოესწრო, მაგრამ, ეს ხომ ასე ვერ დარჩება?“ „რატომ ვერ დარჩება?“ „იმიტომ, რომ ასეთ რადიკალურ ეკონომიკურ რეჟიმს – ბიზნესის სიმარტივის, ეკონომიკური თავისუფლების, ძალიან დაბალი გადასახადების მხრივ დიდხანს არსად გაუძლია და თქვენთანაც ასე ვერ გაგრძელდება. ადრე თუ გვიან წააგებთ არჩევნებს, შეიცვლება პოლიტიკური წყობილება და ქვეყანა უფრო „მემარცხენე“ ვექტორზე გადავა. დღევანდელი მიღწევები, რითაც თქვენ ასე ამაყობთ და ჩვენც ასე მოგვწონს, ნელ-ნელა მათი დემონტაჟი მოხდება“. აი, ეს იყო დისკურსი“, – ამბობს ლადო გურგენიძე.

სწორედ მაშინ გადაწყდა, რომ ქვეყანაში არსებული ძირითადი ეკონომიკური პარამეტრები საკონსტიტუციო დონეზე ასულიყო, ჩაეწერათ და ასე მიეცათ ინვესტორებისთვის ერთგვარი გარანტია – ქვეყანაში ლიბერალური ბიზნეს-გარემო ხელისუფლების შეცვლის პირობებშიც შენარჩუნდებოდა. ყოფილმა პრემიერმა საქმის კურსში პრეზიდენტი სააკაშვილიც ჩააყენა და „თავისუფლების აქტზე“ მუშაობაც დაიწყეს.

„ამის შემდეგ კახა ბენდუქიძემ, ვატო ლეჟავამ და მე ერთობლივად დავწერეთ თავისუფლების აქტის ჩონჩხი, ძირითადი პოსტულატები. შეიძლება გენეზისი წამოვიდა უცხოელ ინვესტორებთან ჩემი კონტაქტით და მათ წუხილზე გარკვეული ინსტიტუციური ფორმით პასუხის გაცემის მცდელობად, მაგრამ საბოლოო ჯამში მივიღეთ საკონსტიტუციო კანონი, რომელიც იცავს თქვენს და ჩვენს ფუნდამენტურ უფლებებს ეკონომიკური თავისუფლების ჭრილში“, – ამბობს გურგენიძე.

„თავისუფლების აქტზე“ მუშაობდა კახა ბენდუქიძის თანამოაზრე და ამჟამად თავისუფალი და აგრარული უნივერსიტეტების რექტორი ვატო ლეჟავა. მისი თქმით, ომის შემდგომი პერიოდში სახელმწიფო ფინანსებს არ ულხინდა და სულ იყო ასეთი დებატი – რა გზით წასულიყო ქვეყანა.

„ჩვენ გვქონდა ძალიან მაღალი ეკონომიკური ზრდის ხანგრძლივი პერიოდი, 2008 წლის ომამდე. იმ დროს იყვნენ ადამიანები, რომელებიც ამბობდნენ, რომ საზოგადოებრივი უკმაყოფილება და პროტესტი, რომელიც მაგალითად, 2007 წელს იყო, იმის ბრალია, რომ ჩვენი რეფორმები ზედმეტად რადიკალური გამოდგა და საზოგადოება ამისთვის მზად არ ყოფილაო. იქნებ ამის გამო, ცოტა „მოვალამაზოთ“ ჩვენი ეკონომიკური პოლიტიკა და უხეშად რომ ვთქვათ, კოჭი გავუგოროთ იმ სენტიმენტებს, რომელიც საზოგადოებაში შეიძლება არსებობდეს“, – იხსენებს ვატო ლეჟავა.

თავისუფალი და აგრარული უნივერსიტეტების რექტორი ამბობს, რომ იმ პერიოდში ლადო გურგენიძის ინიციატივა და კახას ბენდუქიძის მხარდაჭერა მნიშვნელოვანი ფაქტორი აღმოჩნდა. შედეგად, ეკონომიკური განვითარების ვექტორი ისევ  მეტი თავისუფლებისკენ გადაიხარა.

„კანონის წერისას სულ მახსენდებოდა ამერიკის კონსტიტუციის ჩანაწერი, რომ ადამიანის უფლებაა ჰქონდეს მისწრაფება ბედნიერებისკენ. ანუ, დამფუძნებელი მამები გარანტიას არავის აძლევდნენ, რომ თქვენ ბედნიერები იქნებითო, მაგრამ იმას ამბობდნენ, თქვენ გექნებათ გარანტია ისწრაფოდეთ ბედნიერებისკენ. ბედნიერება ბევრი რაღაცისგან შედგება, ერთ-ერთი არის მატერიალური კეთილდღეობა. ეკონომიკური თავისუფლება მარტო ფულის კეთება არ არის, ეს არის თვითრეალიზების და ადამიანის შემოქმედების ერთ-ერთ საუკეთესო საშუალება. ბედნიერება თავისუფლების გარეშე არ არსებობს და მათ შორის ეკონომიკური თავისუფლების გარეშე“, – ამბობს ლეჟავა.

მისი თქმით, „თავისუფლების აქტი“ საქართველოსთვის საკმაოდ უნიკალური კანონია. თუმცა, მსგავსი შეზღუდვები სხვა ქვეყნებშიც გვხვდება:

„ამერიკაში არის ზოგიერთი შტატი, რომელშიც გადასახადის გაზრდა ასევე რეფერენდუმს ითვალისწინებს. ასევეა შვეიცარიაში. გერმანიის კონსტიტუციაში არსებობს სხვადასხვა შეზღუდვები მაკროეკონომიკური თვალსაზრისით ბიუჯეტის დეფიციტთან მიმართებაში, მაგრამ ასეთი სრულყოფილი სახით, როგორც ჩვენთანაა, სხვაგან არ მეგულება“, – აცხადებს ვატო ლეჟავა.

ლადო გურგენიძე დაშვებულ კომპრომისებზეც ამახვილებს ყურადღებას, თუმცა, მისი თქმით, ამ კომპრომისებმა მაინც ვერ დაუკარგა არსი „თავისუფლების აქტს“.

„ძალიან მოკლედ რომ ვთქვათ – ადამიანის ეკონომიკური თავისუფლება გადის სახელმწიფოსა და მას შორის ფისკალურ ურთიერთობაზე“, – ამბობს გურგენიძე. სახელმწიფოს წილი მთლიან შიდა ეკონომიკაში – ეს იყო პირველი, რაც „თავისუფლების აქტმა~ შეზღუდა. სახელმწიფოს ხარჯების წილი საქართველოს ეკონომიკაში 30%-ზე მეტი დაუშვებელია. „ჩვენ 20% გვინდოდა, მაგრამ კომპრომისის შედეგად 30 დამტკიცდა...“, – იხსენებს ყოფილი პრემიერი.

უკვე 2010 წელს გერმანელებმა შემოიღეს მსგავსი შეზღუდვები, როცა ევროკავშირის ეკონომიკურმა კრიზისმა ევროს სტაბილურობა შეარყია. გერმანელებმა ჩაწერეს კანონში, რომ ბიუჯეტის დეფიციტი არ უნდა იყოს X%-ზე მეტი. ამგვარი ჩანაწერია „თავისუფლების აქტში“ – დეფიციტი დაუშვებელია 3%-ზე მეტი.

„აქაც, თანაავტორები უდეფიციტო ბიუჯეტზე ვსაუბრობდით და მანდაც მოხდა გარკვეულწილად ეროზია. მაგრამ, 3% მაინც კარგია, რომ ეს ჩანაწერი არსებობს“, – ამბობს ლადო გურგენიძე.

შეზღუდვა მომავალში

„თავისუფლების აქტი“, უფრო ზუსტად კი „საქართველოს ორგანული კანონი ეკონომიკური თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს პარლამენტმა 2011 წლის 1 ივლისს დაამტკიცა. ძალაში შესვლის თარიღად კი 2013 წლის ოქტომბრის საპრეზიდენტო არჩევნების შემდეგ, ახალი პრეზიდენტის არჩევის მომენტი განსაზღვრეს. რატომ განისაზღვრა კანონის ამოქმედება მომავალი პრეზიდენტის არჩევის დღიდან და არა კანონის მიღებისთანავე? ყოფილი ხელისუფლების წარმომადგენლების ნაწილი მაშინ აცხადებდა, რომ ომგადატანილი ქვეყანა ხისტ შეზღუდვებს ძნელად შეეგუებოდა, თუმცა, მაშინაც იყო დისკუსია გუნდის შიგნით, რომ კანონის ამოქმედება 2011 წელსვე შეიძლებოდა.

თავდაპირველი იდეის მიხედვით, „თავისუფლების აქტს“ უნდა შეეზღუდა როგორც არსებული გადასახადების განაკვეთების მომატება, ასევე ახალი გადასახადების შემოღება. უნდა აკრძალულიყო ახალი მარეგულირებელი სამსახურების და ლიცენზია-ნებართვების შემოღება. ეს ლოგიკურიც იყო – საქართველომ საგადასახადო რეფორმის პირველივე ტალღის დროს არსებული 21 გადასახადიდან მხოლოდ 6 დატოვა. მნიშვნელოვნად შეამცირა განაკვეთები. გააუქმა უამრავი ლიცენზია-ნებართვები და ქვეყანამ შედეგები მალევე მიიღო – ეკონომიკა გაჯანსაღების გზას დაადგა და სწრაფი ზრდა დაიწყო.

რამდენიმე წლის წინ, კახა ბენდუქიძე აცხადებდა, რომ კომპრომისების მიუხედავად, მაინც კარგი საქმე გაკეთდა. საბოლოოდ მიღებული კანონი  ახალი მარეგულირებლების შექმნას აღარ კრძალავს. „მაშინდელმა ფინანსთა სამინისტრომ „იბრძოლა“ და აქციზის გადასახადის ხელშეუხებლობასაც მიაღწია. კანონში წერია კიდეც, რომ „შეზღუდვები არ ვრცელდება აქციზის გადასახადზე“, – ამბობდა ბენდუქიძე.

თავდაპირველი ვარიანტი რომ დაემტკიცებინათ, იმ შემთხვევაში მობილური კავშირგაბმულობის აქციზით დაბეგვრა ვერ მოხდებოდა. მობილურ ოპერატორებს 2010 წლიდან აქციზით ბეგრავენ. ცხადია, ეს გადასახადი მობილური კავშირგაბმულობას დამატებით ტვირთად დააწვა. ბიზნესს, რომელიც რომელიც ერთ-ერთი ყველაზე სწრაფად მზარდი და ეფექტიანი ბიზნესია სხვა სექტორებთან შედარებით. 2017 წლის პირველი იანვრიდან კი აქციზის განაკვეთი გაიზარდა საწვავზე, ავტომობილებზე, საპოხ-საცხებ მასალებზე და ა.შ.

ბენდუქიძეს სამწუხაროდ მიაჩნდა კანონში კომპრომისული ჩანაწერი, რომ განსაკუთრებულ სიტუაციაში მთავრობას შეუძლია დაარღვიოს კანონით დადგენილი ზღვარი. გადასახადების დროებით, 3 წლით გაზრდისთვის რეფერენდუმი აღარ სჭირდება. თუმცა, მთავრობა ვალდებულია საქართველოს პარლამენტს დასამტკიცებლად წარუდგინოს შემდგომი ორი წლის ბიუჯეტის პარამეტრები, რომლებიც უნდა ითვალისწინებდეს დადგენილ ზღვრებში დაბრუნების გეგმას.

კანონით გათვალისწინებულია საბიუჯეტო უნივერსალურობის პრინციპი – ყველა საბიუჯეტო შემოსულობა და გადასახადებში გადახდილი თანხა მიიმართება ხაზინის ერთიან ანგარიშზე. შემდეგ ამ ანგარიშიდან ხდება თანხების ხარჯვა იმ პრიორიტეტებზე, რაც დადგენილია საქართველოს პარლამენტის მიერ. ასეთი პრინციპი ბიუჯეტს ხდის გაცილებით მოქნილს, ვიდრე კონკრეტული შემოსულობა მხოლოდ კონკრეტული პროგრამის დასაფინანსებლად რომ იყოს განსაზღვრული.

კანონმა ასევე განსაზღვრა, რომ აკრძალულია რაიმე სახის შეზღუდვის დაწესება ვალუტის კონვერტაციასთან, ანგარიშის გახსნასთან თუ ფულადი სახსრების მოძრაობასთან. ასევე დაადგინა რომ კაპიტალის მოძრაობა საქართველოში თავისუფალია.

როგორც „თავისუფლების აქტის“ მიღების ერთ-ერთი ინიციატორი კახა ბენდუქიძე ამბობდა, მთლიანობაში, მაშინდელი წინააღმდეგობების გათვალისწინებით, მიღებული კანონი მაინც წინგადადგმული ნაბიჯია და თუ ხელისუფლებამ არ დაარღვია, ან კანონი არ გააუქმა – ეკონომიკის თავისუფლებას და ბიზნესის განვითარებას ნამდვილად წაადგებაო.

ზოგიერთი რამე, რაც „თავისუფლების აქტში“ წერია, უკვე დადგენილი იყო. მაგალითად, ვალუტის თავისუფლად მოძრაობის შესაძლებლობა კანონის დონეზე ისედაც იყო დაშვებული. მაგრამ, ეროვნულ ბანკს რჩებოდა ბერკეტი, რომ ეს ნორმა შეეცვალა. ამიტომ, მთავრობამ უფრო მაღალ – კონსტიტუციის დონეზე აიყვანა.

რას ნიშნავს „თავისუფლების აქტის“ გაუქმება

ხელისუფლების წარმომადგენლების თუ მმართველი ძალის მომხრე ეკონომისტების ნაწილი გაუმართლებლად მიიჩნევენ გადასახადების გაზრდაზე დაწესებულ შეზღუდვას. საპარლამენტო უმრავლესობის წევრი, გია ჟორჟოლიანი თავისუფლების აქტსა და კონსტიტუციაში არსებულ ჩანაწერს 1 თებერვალს გამოეხმაურა.

საპარლამენტო უმრავლესობის წევრის, სოციალ-დემოკრატიული ფრაქციის ლიდერის, გია ჟორჟოლიანის თქმით, მან უკვე მიმართა საკონსტიტუციო სასამართლოს ინიციატივით, რომ კონსტიტუციიდან ამოღებული იქნას ჩანაწერი იმის შესახებ, რომ ახალი გადასახადის ზრდა ან ახალი გადასახადის შემოღება დასაშვებია მხოლოდ რეფერენდუმის საშუალებით.

„ჩვენ მიგვაჩნია, რომ ეს ჩანაწერი არ უნდა არსებობდეს და მთავრობა, პარლამენტი არ უნდა იყოს შეზღუდული ფისკალური პოლიტიკის გატარებაში, არ უნდა იყოს შეზღუდული სახელმწიფო პოლიტიკის განსაზღვრაში, იმ მიმართულებით აქცენტების გადატანაში, რომელიც ქვეყნის ინტერესებს შეესაბამება და განვითარებაში მთავარი როლი უნდა შეასრულოს სახელმწიფომ“, – ამბობს ჟორჟოლიანი.

საინტერესო კომენტარი გააკეთა უმრავლესობის წევრმა „ტაბულას“ კითხვაზე – რით ასაბუთებდა ამ ჩანაწერის არაკონსტიტუციურობას.

„55 ქვეყნის კონსტიტუცია განვიხილეთ და არსად ეგეთი შემთხვევა არ არის. ეგ და თავისუფლების აქტი როდესაც იქნა მიღებული, ვისაც არ ველაპარაკე, განსაკუთრებით ევროპელებს, ეგეთი ანტიევროპული ჩანაწერი არ არსებობს არც კანონმდებლობაში, არც კონსტიტუციაში, არცერთი ევროპის ქვეყანაში და, ცხადია, რომ ესენი გაოცებულები და გაკვირვებულები იყვნენ, რაღად გინდათ მაშინ პარლამენტი?“ – განმარტავს გია ჟორჟოლიანი.

გია ჟორჟოლიანის განცხადების შემდეგ გავრცელდა ვარაუდები, რომ თავრობა აპირებს საკონსტიტუციო ცვლილებებს, რომლითაც ახალი გადასახადების შემოღებაზე შეზღუდვა მოიხსნება. თემას გამოეხმაურა დევნილთა და განსახლების მინისტრი სოზარ სუბარი და კონსტიტუციაში 94-ე მუხლი ზედმეტად მიიჩნია.

„მე ზოგადად ვთვლი, რომ ასეთი ჩანაწერის ადგილი კონსტიტუციაში არ უნდა იყოს, იმიტომ რომ ასეთი ჩანაწერი არსად არ არის“, – ამბობს სოზარ სუბარი.

მთავრობის ადმინისტრაციამ კი ასეთი განცხადება გაავრცელა:

„გვსურს, გამოვეხმაუროთ გავრცელებულ ინფორმაციას, თითქოს, კონსტიტუციაში, გადასახადებთან დაკავშირებით, რაიმე სახის ცვლილების ინიცირება იგეგმება. საქართველოს მთავრობა არ აპირებს არანაირი ცვლილებების ინიცირებას საქართველოს კონსტიტუციაში, რომელიც უკავშირდება ახალი სახის საერთო-სახელმწიფოებრივი გადასახადის შემოღებას, ან, არსებული გადასახადის განაკვეთის ზრდისთვის, რეფერენდუმის გაუქმებას.

საქართველოს მთავრობის პოზიციაა, რომ კონსტიტუციით მოქმედი აღნიშნული ნორმები სრულ თანხვედრაშია ქვეყნის ეკონომიკური განვითარების სტრატეგიასთან და მის შეცვლას სახელისუფლებო გუნდი არ განიხილავს. ერთადერთი ცვლილება, შესაძლოა, შეეხოს ჩანაწერს საპენსიო შენატანებთან დაკავშირებით, რათა ის არ ჩაითვალოს ახალ გადასახადად“, – წერია განცხადებაში.

ჟორჟოლიანის ინიციატივას გამოეხმაურა საპარლამენტო უმრავლესობის წევრი აკაკი ზოიძე. მისი აზრით, კონსტიტუციიდან საერთო-სახელმწიფოებრივი გადასახადების დაწესების ან გაზრდის მიზნით რეფერენდუმის გამართვის შესახებ მუხლის ამოღება და „ეკონომიკური თავისუფლების აქტის“ გაუქმება ინვესტორებისათვის არასწორი სიგნალის მიმცემი შეიძლება აღმოჩნდეს. ზოიძე იმასაც მიანიშნებს, რომ მსგავსი შეზღუდვები მხოლოდ საქართველოში არ არის.

„თავის დროზე ეს იყო, ჩემი აზრით, არასწორი ნაბიჯი. არ შეიძლება რეფერენდუმზე გამოიტანო გადასახადების საკითხები, რადგან ჩვენ არ ვართ შვეიცარია. თავის დროზე ამის შეტანა არასწორი იყო, მაგრამ ახლა ამ მუხლის ამოღება კონსტიტუციიდან და ეკონომიკური თავისუფლების აქტის გაუქმება შეიძლება არასწორი სიგნალი იყოს ინვესტორებისთვის. მესმის ის მოთხოვნა, რასაც „სოციალისტები“ აყენებენ, მაგრამ თუ გვინდა, რომ მეტი სოციალური შემწეობა გვქონდეს, მეტი ჯანდაცვა გვქონდეს, მეტი შემოსავალი სჭირდება სახელმწიფოს“, – განაცხადა აკაკი ზოიძემ.

„თავისუფლების აქტის გაუქმება არის ყველაზე დიდი მავნებლობა და ბოროტება, რაც შეიძლება ხელისუფლებამ მოსახლეობას გაუკეთოს“, – წერს სოციალურ ქსელში ეკონომისტი ზვიად ხორგუაშვილი და მის ძირითად დებულებებს აქვეყნებს:

„რა არის თავისუფლების აქტი და რის გაუქმებაზე გამოითქვა ინიციატივა. თავისუფლების აქტი არის კანონი, რომლის შეცვლას ან გაუქმებასაც სჭირდება საკონსტიტუციო უმრავლესობა. ის მოიცავს: 

1. ვინც დაქირავებით მუშაობთ, იხდით საშემოსავლო გადასახადს. 20%-ს. ყოველი 100 ლარიდან 20 ლარს და 1000 ლარიდან 200 ლარს და ა.შ. თავისუფლების აქტი იცავს ამ გადასახადს გაზრდისგან რეფერენდუმის გარეშე. ეს ეხება ბიზნესსაც (ვინც ფიზიკურ პირადაა დარეგისტრირებული) 

2. მოგებაზე ორიენტირებული იურიდიული პირი (ანუ ბიზნესი) იხდის მოგების გადასახადს. ანალოგიურად მთავრობას რეფერენდუმის გარეშე შეეძლება მოგების გადასახადის გაზრდა. 

3. დღგ, – ამას იხდის ყველა ადამიანი. ეს გადასახადი აისახება ფასში. 18%-ს ყოველი ერთი ლარიდან იხდის მომხმარებელი. ამის რეფერენდუმის გარეშე გაზრდასაც თავისუფლების აქტი იცავს. 

4. ყოველი შექმნილი ლარიდან ეკონომიკაში, მთავრობა გარკვეულ ნაწილს განკარგავს. რამდენს ანდობდით მთავრობას? მე ამ მთავრობას არაფერსაც არ ვანდობდი. თავისუფლების აქტი ამბობს, რომ არ შეიძლება მთავრობამ ყოველი 1 ლარიდან 30 თეთრზე მეტი განკარგოს. 

5. თავისუფლების აქტი ამბობს, რომ დეფიციტი 3%-ზე მეტი არ უნდა იყოს. ანუ მთავრობას აიძულებს არ ხარჯოს ბევრად მეტი ვიდრე შემოსავლები აქვს, რადგან ვალების აღება მოუწევს. 

6. თავისუფლების აქტი ლიმიტს უწესებს მთავრობას ვალზე. ვალი ნიშნავს იმას, რომ ეს თანხა ისევ ჩვენი გადასახდელია. ან ჩვენი შვილების და შვილიშვილების. დღეს ყოველ დაბადებულ ახალშობილს უკვე ვალი აქვს 3 900 ლარი. ქვეყნის ვალი არანაკლებ უსიამოვნოა პირადი ვალისგან. 

7. თავისუფლების აქტის გამო მთავრობა ვერ გვიკრძალავს დოლარის ან ევროს ლარში გადახურდავებას. 

და ეს ჩამონათვალი კიდევ გრძელდება“, – წერს ხორგუაშვილი.

რაც შეგვიძლია მოცემულ სიტუაციაში ვივარაუდოთ, ის გახლავთ რომ ხელისუფლება გადასახადების შემცირებას არ გეგმავს. მომატების არასასიამოვნო სიურპრიზი კი როდის არის მოსალოდნელი, ძნელი სავარაუდოა.



Monday, January 9, 2017

19 ივნისი

ჩემს პატარობაში მგონი დასწრებაზე იყო ვინ ჩამოხევდა კალენდრის ფურცელს. მახსოვს, პაპაჩემი როცა მოხევდა, სათვალეს გაიკეთებდა და კითხვას ტუჩების მოძრაობას ააყოლებდა ხოლმე. მეც სიამოვნებით ვხევდი. ზოგჯერ, მომავალი დღისაც წინასწარ ჩამომიხევია - ხვალ ხომ მაინც ვინმემ უნდა მოხიოს-მეთქი.

პაპა 2001-ში წავიდა. აღარც მახოვს, მაშინ გვქონდა თუ არა კედლის მოსახევი კალენდარი. თანაც, ბოლო 2 წელი ვეღარ ხედავდა და რა ეკალენდრებოდა.

ბოლო წლებში მამაჩემისთვის ვყიდულობდი მსგავს კალენდარს: მზის ამოსვლის და ჩასვლის დრო, დღის ხანგრძლივობა, მთვარის ფაზა - მამაჩემი ზოგჯერ შეცდომაში გამოიჭერდა ფურცელს და ღიმილით გვეუბნებოდა კიდეც.

ბოლო 2 წელი მამა აღარ იყო ხალისიანი, ნელ-ნელა ტელევიზორი და საინფორმაციოების ყურებაც მობეზრდა. კალენდრის ფურცლებს კი ძველებურად ხევდა. მისთვის რაღაც საინტერესოს წააწყდებოდა და იმ ჩამოხეულ ფურცლებსაც ინახავდა. ზოგჯერ ლექსი იყო, ან რამე სხვა ჩანაწერი. სოფელში ჩასულს მაჩვენებდა. მონახავდა ხოლმე ძველ ფურცელს, სათვალეს გაიკეთებდა და თვითონ წამიკითხავდა.

დღესაც ვიყავი სოფელში. კალენდარი თავის ადგილზეა და 19 ივნისზეა გაჩერებული. არავინ შევთანხმებულვართ, არის ხელუხლებელი. დილით ბოლო ფურცელი მამამ ჩამოხია, ორიოდე საათში კი საავადმყოფოში წაიყვანეს...


Sunday, January 8, 2017

ჯუპა

ალბათ პირველ ან მეორე კლასში ვიქნებოდი. ჩვენი ბროლია ძაღლებმა დაგლიჯეს და დიდი ცრემლით და გლოვით დავასაფლავეთ ბაღჩის ბოლოში, კაკლების ქვეშ. მერე რამდენჯერმე მოიყვანეს ჩვენებმა ახალი ლეკვი, მაგრამ ბროლიასნაირი ძაღლი არცერთი გამოდგა. ბოლოს, რთველის პერიოდში კახეთში ყოფნისას ნათესავებთან ვნახეთ პატარა ლეკვი და წამოვიყვანეთ სოფელში. ჯერ კი ბროლია ჯავახიშვილი ვუწოდეთ, „გამშვილებელიოჯახის საპატივცემულოდ, მაგრამ შინ მოყვანილს მამაჩემმა ჯუპა დაუძახა. მე და ჩემი და ჯიუტადბროლიასვეძახდით ყავისფერ ძაღლს, მამაჩემი მაინც ჯუპა-ჯუპას ეტყოდა ხოლმე. მერე გავიგე, თურმე მაშინდელი ცეკას მდივნის - ჯუმბერ პატიაშვილის ინიციალები დაურქმევია. ჰოდა, კაი ძაღლი დადგა ეს ჯუპა-ბროლია. ჩეხური მულტფილმი რომ იყო ჩემს ბავშვობაში შავ და თეთრ ძაღლზე, სულ იმ თეთრი ძაღლის აღნაგობა ჰქონდა. საშუალო სიმაღლის იყო და ბანჯგვლიანი დრუნჩი ჰქონდა. რომ დაბერდა, წავიდა და დაიკარგა - ვეღარსად ვნახეთ. მანამდე კი, მეზობელ ძაღლთან მოასწრო შთამომავლობის დატოვება - ზუსტად ჯუპას ასლი ლეკვი ჰყავდათ მეზობლ მაძღარაშვილებს. ეს ლეკვი ჩვენს ეზოშიც შემოდიოდა ხოლმე და გემრიელად თამაშობდნენ ჯუპა-ბროლია და მისი შვილი. მერე ეს ლეკვი ვიღაცამ მოიპარა. მეზობლებს კი არა, ჩვენც ძალიან დაგვწყდა გული...


წუხელ უცნაური სიზმარი მესიზმრა. ეზოში ერთი გაჭაღარავებული ძაღლი მოსულიყო. მეცნოსავით. თითქოს იმანაც მიცნო და შემომხედა. ვუყურებ და ჯუპა-ბროლიას დაკარგული შვილია. დიდი დრო გავიდა მისი დაკარგვიდან. როგორ დაბერებულა, გაჭაღარავებულა და მაინც როგორ მიცნო-მეთქი. რაღაცნაირად, ჩემი ბავშვობისდროინდელი მოგონებების ნაწილი დაბერებული თვალებით მიყურებდა. მაინც მსიამოვნებდა... მერე გამეღვიძა კიდეც.

Wednesday, December 4, 2013

დავეწიოთ და გავუსწროთ... ბერძნებს!

მსოფლიოში გამორჩეული ქვეყანაა თავისი წარსულით. რომ არა ეგენი, დღეს ბევრი რამ სხვანაირად იქნებოდა. დიდი ალბათობით, ბევრად უარესად იქნებოდა. არ ვიცი, რომელი ქვეყანა გაბედავს და იტყვის რომ შეძლებდა მსგავსი  მოაზროვნეების დაბადება-გაზრდას, როგორც ეს ათასწლეულების წინ საბერძნეთმა შეძლო.

ქვეყანა - გამორჩეული ისტორიით და გენიოსებით.

საბერძნეთში იციან, მსოფლიოში ძნელად რომ მათ რომელიმე ერი-სახელმწიფო შეედაროს.

ფაქტები ჯიუტია - ისტორია აშკარა.

ან, მიდი და გაზომე, აწონე, დააკვირდი - თითქმის ყველაფერი მაინც ბერძნების მოგონილია, როგორ გინდა რამეში გამოიჭირო?!

საქართველო?

საქართველო ღვინის სამშობლოა და უძველესი ცივილიზაციის მნიშვნელოვანი წარმომადგენელი. ბოლო-ბოლო ღვთისმშობლის წილხვედრი ქვეყანაა და ქრისტეს კვართი საქართველოშია.

რა ჰაგიოგრაფია, რა ოქრომჭედლობა, რა მხედართმთავრები...

ბევრი ვერ დაიკვეხნის, ისტორიაში ისეთი ამბები მოგვეპოვება. ერთი ქართველი მეომარი ათეულობით მომხდურს ანადგურებდა...

ბერძნების არ იყოს, ჩვენც გვაქვს ჩვენი სატრაბახო.

ბერძნები არ ჰგვანან გერმანელებს და იაპონელებს. ბერძნებმა იციან საკუთარი თავის დაფასება - მსგავსი ცივილიზაცია და მეცნიერება ბარე ორს შეშურდება, ამიტომ იაპონელებივით დღე და ღამე შრომაში თავჩარგული ყოფნა აუცილებელი არ არის.  ბერძნებმა იციან საკუთარი საამაყო წარსული და რამდენიმე წლის წინ ისეთი კარგი მთავრობა აირჩიეს, რომელმაც არც სახელმწიფო სამსახურებში დაიშურა მაღალი ხელფასი და არც მაღალი პენსია მოაკლო დიდი წინაპრების შთამომავლებს.

საქართველოს მთავრობაც გულკეთილია. საყოველთაო ჯანდაცვა და უფასო სახელმძღვანელოები, უფასო სწავლა-განათლებისკენ სწრაფვა.

ვერ გაბედეს, თორემ 230 ლარიან პენსიასაც ჰპირდებოდნენ ხალხს...

საბერძნეთს დაახლოებით 330 მილიარდი ევრო ვალი აქვს, გასულ წლებში ასეულობით მილიონი ევროს ვალი ჩამოაწერეს... ორიოდე კვირის წინ კი საბერძნეთი განვითარებული ქვეყნის სტატუსს გამოემშვიდობა.

საქართველოს საგარეო ვალი 13,4 მილიარდი დოლარია. ეს არ არის ისეთი დიდი ვალი, რომლის გადახდაც შეუძლებელია. მაგრამ, თუ ეკონომიკა შემცირებისკენ წავიდა, ცხადია ეს ვალიც დამოკლეს მახვილივით დაეშვება საქართველოს სნეულ ეკონომიკაზე.

ამ დროს დამატებით სახელმწიფო ხარჯების გაზრდა, როცა ეკონომიკა მცირდება, ახალი ვალების აღების გარეშე შეუძლებელია. საქართველოს პარლამენტი განიხილავს ბიუჯეტის პროექტს, სადაც მომავალი წლისთვის ბიუჯეტი იღებს შიდა ვალს 600 მილიონ ლარს, საიდანაც 400 მილიონი „საყოველთაო ჯანდაცვას“, ხოლო 200 მილიონი ეკონომიკის სტიმულირებას - „იაფი სესხების“ დაფინანსებას და ა.შ. უნდა მოხმარდეს. ასევე იზრდება საგარეო ვალი 1,036 მილიარდი ლარით. საბოლოო ჯამში 2014 წელს ქვეყნის ვალი 1,636 მილიარდი ლარით მატულობს.

საბერძნეთის მაგალითი მთელი მსოფლიოს თავისტკივილია. მივყვეთ საბერძნეთს ხრამში?

არ დაგვავიწყდეს, საბერძნეთი ევროკავშირის წევრია და ბოლო წლებში ევროკავშირმა საბერძნეთს 107 მილიარდიანი ვალი ჩამოაწერა და 2014 წლამდე საბერძნეთის დასახმარებლად 237 მილიარდი ევროს ეტაპობრივად გამოყოფის გეგმაც დაამტკიცა...

ჩვენ ვინ დაგვეხმარება, ყველაზე მდიდარი ქართველი?

ისევ ელოდებიან, რომ ბიძინა ივანიშვილი საკუთარი ჯიბიდან ფულს ამოიღებს და იმით „აგულავებს“ მადლიერ ქართველ ერს?

ნეტარ არიან...

Wednesday, July 31, 2013

ინტერვიუ პარლამენტის წევრ ზურაბ ჯაფარიძესთან

ბიზნესი და მენეჯმენტი #35

მინი
-
დოსიე:
ზურაბ ჯაფარიძე დაიბადა 1976 წელს, თბილისში
განათლება:
1992 წელს დაამთავრა თბილისის 55- საშუალო სკოლა.
1992-1999 თბილისის სამედიცინო ინსტიტუტი `მომავლის ექიმი~, სპეციალობა ექიმი.
2004-2005 საქართველოს საზოგადოებრივ საქმეთა ინსტიტუტი, სპეციალობა სახელმწიფო მართვის მაგისტრი.
2009-2010 ჯორჯ ვაშინგტონის უნივერსიტეტი, სპეციალობა პროექტების მართვის მაგისტრი.
სამუშაო გამოცდილება:
1998-2000 საქსტანდარტიTACIS პროექტი; `ხარისხის მხარდაჭერა საქართველოში~, კოორდინატორის თანაშემწე.
2000-2002 ჟურნალისტთა საერთაშორისო ცენტრი, USAID პროგრამა ProMedia II, დირექტორის მოადგილე.
2002-2003 ეუთოს მისია საქართველოში, საქართველოს პროგრამების ასისტენტი
2003-2005 საქართველოს საზოგადოებრივ საქმეთა ინსტიტუტი, სახელმწიფო მართვის პროგრამა.
2003-2006 ეუთოს მისია საქართველოში, სასწავლო პროგრამების ოფიცერი.
2006-2008 გაეროს მოსახლეობის ფონდი, სამხრეთ კავკასიის პროექტის რეგიონული კოორდინატორი.
2005-2011 საქართველოს საზოგადოებრივ საქმეთა ინსტიტუტი, პროფესორი.
2006-2011 EC/SPAMGO პროექტი, პროექტის მართვის კონსულტანტი.
2008-2010 შპს აბგპ პროფსერვის გრუპი, აღმასრულებელი დირექტორი.
2009-2010 ჯორჯ ვაშინგტონის უნივერსიტეტი და თბილისის თავისუფალი უნივერსიტეტი, პროექტის მართვის პროგრამა.
2010-2011 USAID პროექტიაივ პრევენცია საქართველოში“, ტექნიკური ექსპერტი.
2010-2012 ჟურნალიტაბულა“, კოლუმნისტი.
2011-დან დღემდე თბილისის თავისუფალი უნივერსიტეტი, პროფესორი 
10/2012-დან საქართველოს მე-8 მოწვევის პარლამენტის წევრი
უცხო ენები: ინგლისური და რუსული
-----------------------
- ბატონო ზურაბ, საქართველოს პარლამენტის წევრობამდე საკმაოდ მრავალფეროვანი სამუშაო გამოცდილება გქონიათ...
- ძირითადად, საერთაშორისო ორგანიზაციებში ვმუშაობდი. მუშაობა დავიწყე 1998 წელს, სამედიცინო ინსტიტუტში სწავლის პარალელურად. ეს იყო  TACIS-ის პროგრამა, რომელიც პროდუქციის ხარისხის გაუმჯობესებას ეხებოდა. მაშინ საქსტანდარტის თავმჯდომარის თანაშემწე ვიყავი. ძირითადად უცხოელებთან ურთიერთობას ვკურირებდი.
სამსახური მალე მბეზრდებოდა ხოლმე და 2-3 წელიწადზე დიდხანს ვერ ვჩერდებოდიTACIS-ის პროგრამის შემდეგ დაახლოებით სამი წელი ვიმუშავე USAID-ის პროგრამა ProMedia II-ში, რომელიც ჟურნალისტების და მედიამფლობელების პროფესიულ განვითარებას ეხებოდა, სემინარებს და ტრენინგებს ვატარებდი. აქედან გადავედი ეუთოს მისიაში საქართველოში. მოგვიანებით გადავედი გაეროს მოსახლეობის ფონდის და ევროკომისიის ერთობლივ პროგრამაში, რომელიც ახალგაზრდების რეპროდუქციულ ჯანმრთელობას ეხებოდა. პროგრამა რეგიონული იყო და სომხეთს, საქართველოს და აზერბაიჯანს მოიცავდა. ვიყავი რეგიონული კოორდინატორი სამივე ქვეყანაში. შემდეგ დაახლოებით ერთი წელი ერთ-ერთ ბიზნეს-კომპანიაში ვიმუშავე, რომელსაც 2008 წლის შემდეგ პრობლემები შეექმნა მე წამოვედი. ასევე ვმუშაობდი USAID-ის დაფინანსებულ პროექტში  Save The Children – ჩართული ვიყავი ახალგაზრდებთან შიდსის პრევენციის საკითხებზე.
2005 წლიდან ლექციებს ვკითხულობდიჯიპაში“. ვასწავლიდი პროექტის მართვას, ეს მაშინდელ საქართველოშიახალი ხილიიყო და კერძო შეკვეთებიც მქონდა ხოლმე სხვა და სხვა ორგანიზაციებიდან. ბოლოს მთლიანად თავისუფალ უნივერსიტეტში გადავედი, სადაც პროექტების მართვას და პოლიტიკურ იდეოლოგიას ვასწავლიდი. ეკონომიკა არასოდეს მისწავლებია, იმის მიუხედავად, რომ სულ ეკონომიკაზე ვაკეთებ ხოლმე განცხადებებს. ასევე ჟურნალტაბულაშივწერდი სვეტებს. ბოლოს ყველა საქმეს შევეშვი და დავრჩი სტუდენტებთან. ეს არის ის საქმე, რაც ყველაზე მეტად მსიამოვნებს. ამის შემდეგ მოვხვდი პარლამენტში.
- თქვენთავისუფლების დღიურებშიწერდით, რომ ერთმა სტუდენტმა გითხრათ, ქართველი მუსლიმი საქართველოს მოქალაქე არ არისო, რაზეც გული გწყდებოდათ... როგორ შეაფასებდით მომავალ თაობასარის ეს თაობა ის ძალა, რომელმაც შეიძლება ქვეყნის პროგრესში გადამწყვეტი სიტყვა თქვას?
- ცალსახად, არის. მნიშვნელოვანი განსხვავებაა წინა თაობებთან შედარებით. ძალიან ნიჭიერი ბავშვები არიან, რაც განაპირობებს ოპტიმიზმს. მათგანაც ვსწავლობ, ბევრ რამეს ახლებურად ვუყურებ. მეც ვცდილობ, რომ რაღაცები ავუხსნა. ჩემმა სტუდენტებმა, რომლებიც 90-იანებში დაიბადნენ, არ იციან რა იყო საბჭოთა კავშირი. არ ესმით, რატომ შეიძლებოდა ასეთი სახელმწიფო და მაგალითად, საკვები პროდუქტების ტალონები ყოფილიყო. ვუხსნი, რამ გამოიწვია ეს. მსგავსი სიტუაციაა რუსეთთან მიმართებაში. ბევრი სტუდენტია, ვინც რუსეთს საფრთხედ არ აღიქვამს. ცხადია, ყველას თავისი ინტერესი აქვს და არავინ უნდა უბრძანოს როგორ იფიქროს, მაგრამ ჩემი აზრით, მნიშვნელოვანია თუნდაც ასეთ საკითხებზე ველაპარაკო და ავუხსნა რა საფრთხეების შემცველია თუნდაც დღევანდელი საქართველოსთვის.
- პარლამენტის წევრი არის სახელმწიფო მოხელე, თქვენი დაკვირვებით, მითუმეტეს პოლიტიკურ იდეოლოგიას ასწავლით, რამდენად შედგა ეს სტატუსი საქართველოში და დღევანდელ სახელმწიფო მოხელეებს რამდენად აქვთ ეს სტატუსი გააზრებული?
- თუ ფართოდ შევხედავთ სახელმწიფო ბიუროკრატიას, ბოლო წლების განმავლობაში მნიშვნელოვანი წინსვლაა. დაბალი, საშუალო თუ მაღალი დონის მენეჯერები უამრავ სახელმწიფო სტრუქტურებში გამართულად მუშაობენ. პირველ რიგში, ეს არის საზოგადოებისთვის სერვისების მიწოდება. თუნდაც იუსტიციის სახლში, საგადასახადო თუ საბაჟო სისტემაში მომუშავე ადამიანების შედარებაც კი არ შეიძლება იმასთან, რაც ადრე იყო.
რაც შეეხება პარლამენტის აპარატის თანამშრომლებს, საკმაოდ კვალიფიციური ადამიანებია. შეიძლება ჩვენი შეხედულებები არ ემთხვეოდეს, მაგრამ მათ ძალიან კარგად ესმით მუშაობის სპეციფიკა და აქვთ განცდა, რომ სახელმწიფო სამსახურში მუშაობენ.
თვითონ დეპუტატების უმეტესობას, ჩემი აზრით, უფრო აქვს განცდა, რომ ისინი არიან გამორჩეულები. მიაჩნიათ, მათ უნდა გადაწყვიტონ, როგორ იცხოვრონ ადამიანებმა. იგონებენ ისეთ კანონპროექტებს, რომლების სერიოზულად განხილვა არც შეიძლება. რამე განსაკუთრებულ მონდომებას და სიბეჯითეს ვერ ვატყობ, რომ სახელმწიფოებრივად აზროვნებაზე თავს იკლავდნენ.
- ამას ოპონენტებზე ამბობთ თუ თქვენი გუნდის წევრებზეც?
- ზოგადად. პარლამენტარების ძალიან პატარა პროცენტი კითხულობს კანონპროექტებს და კიდევ უფრო ცოტა კითხულობს განსახილველად შემოტანილ ყველა კანონპროექტს.
- ამბობენ, პოლიტიკა ბინძური საქმეაო. საქართველოში ალბათ ეს განსაკუთრებით იგრძნობა. ვინ შემოგთავაზათ და რატომ გადაწყვიტეთ პოლიტიკაში მოსვლა?
- რამდენიმე ადამიანი იყო, ვინც შემომთავაზა და მათ არ დავასახელებ. დათანხმებაზე ბევრი არც მიფიქრია. მიმაჩნია, რომ საკმაოდ კარგად მესმის სახელმწიფოს მართვის სპეციფიკა, მაქვს სწორი შეფასება, როგორ შეიძლება ქვეყანამ დაძლიოს ის გამოწვევები, რომლებიც გვაქვს ეკონომიკაში, ასევე საგარეო ურთიერთობაში. ეს იყო ძირითადი  მიზეზები, რის გამოც პოლიტიკაში მოსვლა გადავწყვიტე. თუმცა, ბევრი ადამიანისგან გამიგია, რა გინდა პოლიტიკაში, არ არის სუფთა საქმე, ვიღაცებმა უნდა გაგინონ... ამას ისიც დაემატა, რა გინდანაციონალურ მოძრაობაში“?
თუ ყველამ გადაწყვიტა, რომ კომფორტულად იჯდეს სადმე წყნარად და ყველას თვალში კარგი, წესიერი, კეთილი და ისეთი ადამიანი იყოს, რომელიც არაფერში არ ერევა, რამაც შეიძლება სახელი შეუბღალოს, მაშინ პოლიტიკა არ შეიცვლება. ზოგს წარმოუდგენია, რომ პარტია ეს არის სტრუქტურა, სადაც ადამიანი რომ მოხვდება, გადაჯიშდება და ტრანსფორმაციას განიცდის. სინამდვილეში პარტია ხომ ცოცხალი ორგანიზმია? როდესაც წევრი ხდები, გაქვს გავლენა პარტიისგან, მაგრამ ასევე შენ გაქვს გავლენა პარტიაზე და მონაწილეობ შიდა პროცესებში.
- ჟურნალტაბულაშითქვენ აკრიტიკებდით წინა ხელისუფლების -  „ნაციონალური მოძრაობისეკონომიკურ პოლიტიკას. ასევე პრეზიდენტის ეკონომიკური ხედვების მიმართაც იყო ხოლმე კრიტიკა მიმართული. ამის მიუხედავად, „ნაციონალურ მოძრაობასთანგადაწყვიტეთ თანამშრომლობა. უკეთესი პოლიტიკური გაერთიანება ვერ დაინახეთ თუ ამ პარტიის გაჯანსაღების იდეა გქონდათ?
- წლების განმავლობაშინაციონალური მოძრაობისეკონომიკურ პოლიტიკას ვაკრიტიკებდი და ახლაც არ ვიზიარებ პარტიის ჩამოყალიბებულ ხედვებს ზოგიერთ საკითხზე. ასევე, პარტიის ყველა წევრიც არ იზიარებდეს ჩემს ხედვებს. ამიტომ, შიდა დებატები მუდმივად არის, მიწევს ამ საკითხებზე კამათი.
რატომ ავირჩიენაციონალური მოძრაობა“? მიუხედავად იმისა, რომ უამრავი პრობლემა ჰქონდა და ბევრი შეცდომაც დაუშვა, ერთი რამ მნიშვნელოვანია: ეს არის პარტიის საგარეო პოლიტიკური კურსი, რომელიც მკვეთრად აქვს ჩამოყალიბებული. საქართველოს დამოუკიდებლობის მოპოვებიდან ასე ზუსტად განსაზღვრული საგარეო კურსი მანამდე არცერთ პარტიას არ ჰქონია. „ნაციონალური მოძრაობაარის პარტია, რომელმაც ეს კურსი არ გაცვალა არაფერზე, რომლის წევრებიც, სანამ პარტიაში არიან, ვერ იყიდა რუსეთმა და დარჩნენ ბოლომდე პრინციპულები. მიუხედავად ემბარგოს, ელექტროენერგიის და გაზის მოწოდების შეწყვეტის, აგვისტოს ომის, საფოსტო გზავნილების გაჩერების, რუსეთიდან ქართველების გამოყრის და .. იყო ძალიან დიდი წნეხი, რომლის გაძლება არ არის იოლი. პარტიამ გაუძლო ამ ყველაფერს. შეძლო და შეინარჩუნა ქართული სახელმწიფოებრიობა. ესაა ჩემთვის ძალიან პრინციპული.
- „ნაციონალური მოძრაობისმდგომარეობა ოქტომბრის საპარლამენტო არჩევნების შემდეგ ძალიან შეცვლილია. დღეს რომ იღებდეთ გადაწყვეტილებას პოლიტიკაში წასვლაზე, მაინცნაციონალურ მოძრაობასთანგადაწყვეტდით ურთიერთობას?
- კი. სამწუხაროდ, სხვა ალტერნატივა ამ ქვეყანაში არ არის იმ მიზეზების გამო, რაზეც გელაპარაკეთ.
- პოლიტიკაში მოსვლისას თუ გქონდათ ის ვარიანტი დაშვებული, რომ შეიძლებოდანაციონალურ მოძრაობასარჩევნები წაეგო?
- როდესაც შემომთავაზეს, მაშინ ძალიან მაღალი ალბათობა იყო, რომნაციონალური მოძრაობაარჩევნებს მოიგებდა. თუმცა, იმის გამო რომ არჩევნებში დამარცხდა, პირადად ჩემი მუშაობა უფრო საინტერესო გახდა. ჩემს თავს პოლიტიკაში ახლა უფრო მეტად ვხედავ, რომ პრობლემებზე ვისაუბრო. ჩემი აზრით, ამ ხელისუფლებას ქვეყნის განვითარებისთვის არანაირი ხედვა არ აქვს. გასულმა ცხრა თვემ ეს ნათლად გამოაჩინა, ამის გამო პოლიტიკაში ჩემი ყოფნა, ჩემი აზრით უფრო მნიშვნელოვანია.
- როგორ ფიქრობთ, არჩევნებშინაციონალური მოძრაობისმარცხი შეიძლება სამომავლოდ წინ გადადგმული ნაბიჯი აღმოჩნდეს?
- ჩვენ თუ მომავალ 2-3 წელიწადს გავუძლებთ და გადავრჩებით, მაშინ არჩევნებში ეს მარცხი მხოლოდ გაგვაძლიერებს. გრძელვადიან პერსპექტივაში ნამდვილად წინგადადგმული ნაბიჯია დემოკრატიისთვის, ასევე წინგადადგმული ნაბიჯია ნატოსკენ, ევროსტრუქტურებისკენ და ასე შემდეგ. ოღონდ, თუ გადავრჩებით, რადგან ეს ხელისუფლება მძიმე შეცდომებს უშვებს, როგორც ქვეყნის შიგნით, ისე საგარეო პოლიტიკის თვალსაზრისით. ჩვენ შეიძლება ისეთი დანაკარგები ვნახოთ, რომელთა შემოტრიალებაც ძალიან გართულდეს.
ნებისმიერი ხელისუფლების ცვლილება დემოკრატიული არჩევნების გზით, განსაკუთრებით, როდესაც ხელისუფლებაში მყოფი პოლიტიკური პარტია ორი საარჩევნო პერიოდის განმავლობაში არჩევნებით შეიცვალა, კარგია. ასევე არჩევნებში დამარცხების შემდეგ გამოჩნდა, რომ წინა ხელისუფლების პირობებში არსებობდა სისტემური პრობლემები. სისტემური იყო იმიტომ, რომ მათ გამოვლენას პოლიტიკური ხელმძღვანელობის ცვლილება დასჭირდა. ამიტომ, თუნდაც ამ თვალსაზრისით, მარცხმაც მოიტანა გარკვეული პოზიტივი თვითონნაციონალური მოძრაობისთვისაც“, ჩამოგვშორდა უამრავი ადამიანი...
- რამდენად მოსალოდნელი იყონაციონალური მოძრაობისრიგებიდან ამდენი ადამიანის გასვლა, თუნდაც საკრებულოდან, პარლამენტიდან, ზოგადად პარტიიდან?
- ჩემთვის მაინც და მაინც დიდად მოულოდნელი არ ყოფილა. „ნაციონალურ მოძრაობასგარედანაც ეტყოდა, რომ ეს პარტია საბოლოო ჯამში ბიუროკრატიას შეეზარდა. ბევრი ადამიანი იყო, რომელიც ამ პარტიაში მხოლოდ ხელფასის გამო იყო და არა იმიტომ, რომ პარტიის ხედვებს. ასეთი ადამიანები სწრაფად სცილდებიან პარტიას და პარტიისთვის ეს შიდა გაჯანსაღების პროცესია.
- თუ პარტიაში მხოლოდ 3-4 ადამიანიღა დარჩა?
- მეეჭვება საქმე აქამდე მივიდეს. არის ბირთვი, რომელიც საკმაოდ მყარია და იზიარებს საერთო ხედვებს, განსაკუთრებით საგარეო პოლიტიკის თვალსაზრისით და აქვს განცდა, რომ თუნაციონალური მოძრაობადაიშალა, ქვეყნისთვის ეს სერიოზული პრობლემა იქნება. აღმოვჩნდებით სიტუაციაში, როდესაც არ იქნება ძლიერი ოპოზიცია და იქნება ფორმალურად ერთი პარტიის მმართველობა, რეალურად უარესი მდგომარეობით. ერთი პარტიის მმართველობის მაგივრად იქნება ერთი კონკრეტული ადამიანის მმართველობა, რომელიც ახლა აპირებს კულისებში გადავიდეს და იქიდან მართოს ქვეყანა. ჩვენ ასეთ შემთხვევაში დიდი ალბათობით კაი ხნით დავემშვიდობებით ქვეყნის ლიბერალურ-დემოკრატიულ მომავალს.
- თუ გქონდათ ინფორმაცია იმ პრობლემებზე, რის გამოც ახლანაციონალური მოძრაობისზოგიერთი ლიდერი ბოდიშებს იხდის და პირადად თქვენ, თუ მიგაჩნიათ რომ ბოდიში გაქვთ მოსახდელი?
- ბოდიშის მოხდა პრობლემა არ არის. მთავარია მე თუ მაქვს პირადად დისკომფორტი იმის გამო, რაც ხდებოდა. ცხადია, მაქვს. ჩემთვის შოკი იყო ჯერ ის კადრები, რომელიც შარშან, არჩევნების წინ აჩვენეს. ისევე, შოკი იყო ინფორმაცია, რომლის მიხედვითაც არსებობს ვიდეოები, სადაც ადამიანების წამებაა გადაღებული. მე არ ვყოფილვარ არასდროს დაკავებული ასეთი ტიპის საკითხებით: ადამიანის უფლებები, ციხეებში მდგომარეობა, მსგავსი საკითხები... მე გადართული ვიყავი, რაც მე მაინტერესებდაეკონომიკურ საკითხებზე. ჩემი კრიტიკაცნაციონალური მოძრაობისმისამართით  სწორედ ამ კუთხით მოდიოდა.
ამ თვალსაზრისით ნამდვილად ვგრძნობ დისკომფორტს, რომ პირადად არ ვინტერესდებოდი ამ საკითხებით. ომბუდსმენის დასკვნა თავიდან ბოლომდე ერთხელაც არ წამიკითხავს. სხვა ორგანიზაციების შეფასებებს ვკითხულობდი ხოლმე. ცხადია, ამის გამო მორალურ დისკომფორტს ვგრძნობ. არა მგონია, რომ ბოდიში ან რამე სიტყვები არსებობდეს, რომელიც შეიძლებანაციონალური მოძრაობისრიგებში მყოფმა ნებისმიერმა ადამიანმა თქვას და ეს სიტყვები მათ, ვინც წამება გაიარა ნუგეშად გამოადგეთ.
- თქვენი შეფასებით, დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ საქართველოში პოლიტიკური სიტუაცია რამდენად შეიცვალა უკეთესობისკენ, დღევანდელიქართული ოცნებისხელისუფლებაში ყოფნის გათვალისწინებით.
- სიმპტომები არის, რომ ჩვენ უკეთესობისკენ მივდივართ. ჩატარდა არჩევნები და ხელისუფლებაში ახალი პოლიტიკური ძალა მოვიდა. ეს მიანიშნებს, რომ პოლიტიკური სიტუაცია თითქოს უნდა უმჯობესდებოდეს. ასევე პროგრესია, რომ ადრე ხელისუფლებაში მყოფი ძალა არჩევნებში მარცხის შემდეგ არ დაიშალა. ჩვენ გამოცდილება რაც გვაქვს, გამსახურდიას ხელისუფლება რომ დაამხეს, ის პოლიტიკური ძალა ქუჩაში მიტინგებზე დახვრიტეს და საბოლოო ჯამში ასე დაშალეს. მეორე გამოცდილება იყო როდესაც, „მოქალაქეთა კავშირისმმართველობისას სახელმწიფო სისტემა იმდენად კორუმპირებული იყო, რომვარდების რევოლუციისშემდეგ, მაშინდელი მმართველი ძალის ხალხი გაიფანტა. ძირითადი ნაწილი რუსეთში გაიქცა, ნაწილი ავსტრიაში და დღემდე იქ ცხოვრობს.
- მათი ნაწილინაციონალურ მოძრაობაშიცაღმოჩნდა...
- კი, რაღაც ნაწილი, ოღონდ ისინი, ვინც შედარებით ადრე გამოეყომოქალაქეთა კავშირს“... როდესაც ხელისუფლებაში აღარ არის, მაგრამ პარტია არ დაშლილა, პირველად მოხდა. ეს არის სიმპტომები, რომლებიც ერთი შეხედვით უნდა გვაიმედებდეს, რომ პოლიტიკური სისტემა განვითარების გზით მიდის.
თუმცა, მეორეა, რაც დღეს ხდება. არის გამოცხადებული ქრონიკანაციონალური მოძრაობისმიზანმიმართული ნგრევის. პრემიერ-მინისტრმა და იუსტიციის მინისტრმაც ღიად განაცხადეს, რომნაციონალური მოძრაობაუნდა განადგურდეს. ცალკეა ზეწოლა საპარლამენტო ფრაქციის წევრებზე, ქვედა დონეებზე, პარტიის ყველაზე დაბალი რანგის აქტივისტებზეც კი, რომ პარტიას ჩამოსცილდნენ დანაციონალურმა მოძრაობამვერ შეძლოს ფუნქციონირება. მე მაინც იმედი მაქვს, რომ ამას გავუძლებთ და საბოლოო ჯამში გადავრჩებით როგორც ერთიანი, ძლიერი პარტია. როცა მომავალი საარჩევნო ციკლი იქნება, ვიბრძოლებთ გამარჯვებისთვის.
- პარტიაში ვინც დარჩა, მათ გასვლას არ ელოდებით?
- მაგის გარანტია არ გვაქვს. პარტიის ბევრ წევრზე, მათ შორის საპარლამენტო უმცირესობის წევრებზეც მნიშვნელოვანი ზეწოლაა. თუ ვინმეს ნათესავს ან ახლობელს ბიზნესი აქვს, ზეწოლა მიდის ამ ბიზნესზე, აპატიმრებენ ოჯახის წევრებს ან მეგობრებს.
უცნაური სიტუაციაა: ყველგან, საკრებულოში თუ პარლამენტში, სადაც ძალადობრივი გზით შეცვალეს სიტუაცია, ყველა ის ადამიანი, რომელიცნაციონალური მოძრაობიდანგადავიდაქართულ ოცნებაში“, რატომღაც აღმოჩნდება ხოლმე, რომ მთელი ამ წლების განმავლობაში იყო სპეტაკი და ღირსეული ადამიანი. ასეთების მიმართ არანაირი კითხვები არ არსებობს. სამაგიეროდ, ყველა ადამიანი, რომელიცნაციონალურ მოძრაობაშიდარჩა, მათთან აუცილებლად უჩნდებათ კითხვები კორუფციასთან თუ ათას რაღაცასთან დაკავშირებით.
- არის მოსაზრება, რომნაციონალურ მოძრაობაშიარის ხალხი, ვისზეც ვერანაირ კომპრომატს ვერ იპოვის ხელისუფლება და არც გარიგებაზე წავლენ. ამიტომ, სჯობს ეს ხალხი გამოეყოს პარტიას და თვითონ დააარსონ ცალკე პარტია. თქვენ თუ გიფიქრიათ ამ თემაზე?
- მყავს უამრავი ნაცნობი, რომლისგანაც რჩევა ხშირად მიმიღია, რომ მე მივეკუთვნები იმ ადამიანებს, რომელიც წარსულთან არ არის მაინც და მაინც ასოცირებული და ამის გამო თვლიან, რომ ცალკე უნდა გამოვეყოთ. ვინც ასეთ რჩევებს იძლევა, არ აქვთ წარმოდგენილი, რას ნიშნავს პარტია და რა არის პარტიის მშენებლობა. როგორც ჩანს, ფიქრობენ, რომ ეს ძალიან იოლი საქმეა - დაიწყებ და უცებ ააწყობ თავისი რეგიონული სტრუქტურებით. მოიძიო შესაბამისი რესურსები და იყო აქტიურად ჩართული პოლიტიკაში, ასევე რეიტინგი აკრიფო და თუნდაც წინააღმდეგობა გაუწიო ხელისუფლებაში მყოფ პოლიტიკურ ძალას, ძალიან რთული და ძნელად გასაკეთებელია.
თუ ჩვენ დავიშლებით, ეს ნიშნავს, რომ ჩვენ დავიქსაქსებით და ხელისუფლებაში მყოფი პოლიტიკური ძალა ძალიან იოლად გადაგვთელავს. მათ ამისთვის ყველა რესურსი  აქვთ.
- თქვენი შეფასებით, ყველაზე მთავარი შეცდომა რა დაუშვანაციონალურმა მოძრაობამხელისუფლებაში ყოფნისას? თუნდაც საკადრო პოლიტიკა, ან იგივე ეკონომიკური პრობლემები, რასაც აკრიტიკებდით კიდეც...
- საკადრო პოლიტიკას რაც შეეხება, გავიხსენოთ საიდან დავიწყეთ: უამრავი ადამიანი მონაწილეობდავარდების რევოლუციაში“, მათ შორის ბევრი ის ადამიანი, რომელიც ჩემი აზრით შემდეგ არ უნდა ყოფილიყო ხელისუფლებაში. ასეთი ადამიანები ნელ-ნელა სცილდებოდნენ პარტიას. მაგრამ, ეს ადამიანები იყვნენ ერთგვარი ძალაუფლების ცენტრები, რომლებზეც მაშინ ხელისუფლება იდგა. ყველა მათგანის ერთად გათავისუფლება ძალაუფლების ინსტიტუტებს ჩამოშლიდა. ამიტომ, ძალიან რთული იქნებოდა ამ ადამიანებისგან სწრაფად გათავისუფლება.
რაც შეეხება უპატიებელ შეცდომას, პენიტენციურ სისტემაში არსებული პრობლემები, რაც გამოვლინდა, ან თუნდაც ის, რომ პოლიციის სისტემაში არსებობდა ადამიანების ჯგუფი, რომელიც ადამიანებს აწამებდა და ეს რომ ვერ გამოვლინდა და იყო მიჩქმალული, ცხადია, ძალიან მძიმე შეცდომაა. სამწუხაროდ, ამ შავ ლაქასნაციონალური მოძრაობავერასოდეს ჩამოიცილებს.
რაც შეეხება პოლიტიკის თვალსაზრისით პრობლემებსეს არის ის, რასაც ვაკრიტიკებდი ხოლმე. ჩემი აზრით, მთავარი შეცდომა იყო, რომ გარკვეული მიდგომები, რომელიც გამოყენებული იყოვარდების რევოლუციისშემდგომ პირველ წლებში და იყო გამართლებული და მხარდაჭერილი საზოგადოების მხრიდან, სრულიად მიუღებელი, გაუმართლებელი იყო და აღარც საზოგადოების მხრიდან ყოფილა მხარდაჭერილი ბოლო წლებში.
მაგალითად, პროკურატურის დამოკიდებულება ბიზნესთან. პირველ წლებში ის, რომ კორუმპირებულმა ჩინოვნიკებს, რომლებიც თან ბიზნესმენები იყვნენ, მათ აკავებდნენ, ჯარიმებს ახდევინებდნენ ან უკან აბრუნებინებდნენ ბიუჯეტიდან მოპარულ ფულს, ამაზე საზოგადოება თანახმა იყო. მიაჩნდათ, რომ ეს სწორი დამოკიდებულებაა, რადგან მათ სახელმწიფოსგან ფული მოპარული ჰქონდათ.
- თქვენი აზრით, სახელმწიფოს ასეთი დამოკიდებულება სწორი იყო?
- პირველ წლებში ასეთი მიდგომა გამართლებული იყო ერთი ამ მიზეზის გამო. მეორეც იმიტომ, რომ ჩვენ არ ვიყავით შეჩვეული გადასახადების გადახდას და სახელმწიფოსგან მკაცრი ხელი გამართლებული იყო. მაგრამ იგივე ტიპის მიდგომები, როდესაც აღარ დამთავრდა პროკურატურის ზეწოლა ბიზნესზე, განსაკუთრებით 2008 წლის ომის შემდეგ, ეს ცალსახად გაუმართლებელი იყო. თავიდან ვიფიქრე, რომ შეიძლება ბიუჯეტის შესავსებად ხდებოდა, მაგრამ როდესაც ციფრები ვნახე, წლის განმავლობაში დაახლოებით 100 მილიონი ლარი თუ შედიოდა. ეს იყო ყველანაირი ჯარიმის ჯამი. 8 მილიარდიანი ბიუჯეტისთვის ეს არაფერს ნიშნავს. მაგრამ, 600 მილიონიან ბიუჯეტზე, რაცვარდების რევოლუციისწინ იყო, ეს ფული შეიძლებოდა მნიშვნელოვანი ყოფილიყო.
- ასეთი პოლიტიკა შემოუბრუნდანაციონალურ მოძრაობას“.
- ეს იყო ერთ-ერთი მიზეზი, რის გამოც ხალხმა ხმა არ მოგვცა. პრობლემა იყო ასევე ზედმეტი ცენტრალიზაცია, რაც დასაწყისში გამართლებული იყო. ცენტრალიზაციის გარეშე პრაქტიკულად შეუძლებელი იყო ქურდული სამყაროს დამარცხება, ქართული სპეცსამსახურის რუსული სპეცსამსახურებიდან გაწმენდა, კორუფციის დაძლევა. მაგრამცენტრალიზაცია უნდა გადასულიყო დეცენტრალიზაციაში, განსაკუთრებით ბოლო წლებში.
მაგალითად, ნარკოპოლიტიკასთან მიმართებაში რაც ადრე გამართლებული იყო, ბოლოს სხვა მიდგომა იყო საჭირო. მე ვარ მარიხუანას დეკრიმინალიზაციის მომხრე. იმის გამო, რომ ნარკომოხმარებასთან დაკავშირებითვარდების რევოლუციისპირველ წლებში მართლა კატასტროფული მდგომარეობა იყო, შეიძლება ჩავთვალოთ, რომ გამართლებული იყო ძლიერი ხელის და ცენტრალიზებული სისტემის შექმნა. მაგრამ, მას შემდეგ რაც აღმოიფხვრა ეს პრობლემა, აღარ შეიძლებოდა ისეთივე ხისტი მიდგომის დატოვება. არ შეიძლება ერთი და იგივე დამოკიდებულება იყოს მძიმე ნარკოტიკის და მარიხუანას მოხმარებაზე. არ შეიძლება ნარკომანს უყურებდე როგორც დამნაშავეს. ის ჩვეულებრივი ავადმყოფია, მას მკურნალობა სჭირდება და არა ციხის ადმინისტრაციასთან ურთიერთობა.
- მარიხუანას მომხმარებელი არის ის ადამიანი, რომელსაც უნდა ისე უყურო, როგორც ავადმყოფს?
- არა. საკმაოდ საფუძვლიანად მაქვს ეს საკითხი შესწავლილი. მარიხუანას არ ახასიათებს დამოკიდებულება, არის ერთ-ერთი ყველაზე მსუბუქი ნარკოტიკი, რაც კი არსებობს ბუნებაში. ბევრად უფრო ნაკლებად საზიანოა, როგორც პირადი ჯანმრთელობისთვის, ასე საზოგადოებრივი ჯანდაცვის თვალსაზრისით ვიდრე ალკოჰოლი ან ნიკოტინი.
აკრძალვა პრობლემას არ შველის. ის ახალგაზრდები, რომლებიც დაავადმყოფდნენ და ბევრი გარდაიცვალნენ კიდეც იმის გამო, რომ მოიხმარდნენ .. ვინტს, „კრაკადილსდა მსგავს სიგიჟეებს, ეს არის პასუხისმგებლობა მათზე, ვინც ყველა ნარკოტიკს ერთიანად კრძალავს.
ადამიანი ბუნებრივად ეძებს რაღაცა ტიპის რელაქსანტებს. ნარკოტიკია ნიკოტინიცკოფეინი, როდესაც ყავას ვსვამთ, ნარკოტიკია ალკოჰოლი... ბევრ ნარკოტიკს ისე მოვიხმართ, როგორც არაფერი და ეს არის ლეგალური. როდესაც ადამიანს აქვს სურვილი რაღაცა სხვა ტიპის მსუბუქი ნარკოტიკი მოიხმაროს და სახელმწიფო ამის გამო მას აჯარიმებს, აპატიმრებს და უკრძალავს მოხმარებას, ასეთი ადამიანების ნაწილი, მიდის და ეძებს სხვა საშუალებებს, ქიმიკოსები გახდნენ. აკეთებენ რაღაც ქიმიურ საშინელებას. მოხმარება სიამოვნებთ, მაგრამ ავადმყოფდებიან და კვდებიან. ის ადამიანები ამას არ გააკეთებდნენ, რომ არ ყოფილიყო ასეთი ხისტი პოლიტიკა. ეს არის საკმაოდ მძიმე მორალური პასუხისმგებლობა ნებისმიერი ხელისუფლებისათვის.
- საიდან წამოვიდა პრაიმერის იდეა და ვინ შემოგთავაზათ მონაწილეობა, ასევე თქვენს შანსებს როგორ აფასებთ?
- პარტიაში იყო მოსაზრება, რომ საპრეზიდენტო კანდიდატის გამოვლენისთვის აჯობებდა პრაიმერის ჩატარება. რომ ამით გავაძლიეროთ შიდა პარტიული დემოკრატია, საშუალება მივცეთ პარტიის წევრებს მიიღონ მონაწილეობა არჩევნებში და გამოავლინონ საერთო კანდიდატი. ასევე ეს კარგი გზავნილია საზოგადოებისთვის, რომ ჩვენ დავიწყეთ გაჯანსაღების პროცესი და გარკვეულ რეფორმებს ვატარებთ.
კარგად მესმის, რომ დათო ბაქრაძეს ყველაზე მაღალი რეიტინგი აქვს. ეს ადამიანი წლების განმავლობაში პარლამენტის თავმჯდომარე იყო. ჩემი ცნობადობა ბევრად დაბალია. მე იმიტომ ჩავერთე, რომ რამდენიმე კოლეგა დეპუტატმა მთხოვა. ასევე, მიმაჩნია, რომ მაქვს საკმაოდ განსხვავებული ხედვები, რაც შეეხება ქვეყნის შიდა პოლიტიკას. უფრო მეტი თავისუფლების მომხრე ვარ, მაქვს უფრო ლიბერალური მიდგომები. ეს არის ის, რაც მე  თანაგუნდელებისგან გამომარჩევს. ხშირ შემთხვევაში არაპოპულარული აზრების გამოთქმასაც არ ვერიდები იმისა მიუხედავად, რომ ჩვენი საზოგადოების საკმაოდ დიდი ნაწილის გულისწყრომასაც ვიმსახურებ.
- დავუშვათ, მოიგეთ პრაიმერში და უკვე საქმე ამომრჩეველზე მიდგა. თქვენი შეფასებით, ქართველი ამომრჩეველი რამდენად ადეკვატურ არჩევანს აკეთებს?
- ყველაზე არასწორი, რაც შეიძლება პოლიტიკოსმა თქვას, არის ამომრჩევლის გაკრიტიკება. მაშინ, პოლიტიკაში საერთოდ არ უნდა იყოს. ამომრჩეველი და საზოგადოება არის, ის რაც არის. მესმის, რომ ჩვენს საზოგადოებაში უამრავი პრობლემებია, ჩემი ბევრი მოსაზრება საზოგადოების მნიშვნელოვანი ნაწილისთვის ხშირ შემთხვევაში მიუღებელია და ზოგჯერ აგრესიასაც იწვევს ჩემს მიმართ. მაგრამ, რას ვიზამთ, ერთად ვიზრდებით. მე არ მჯერა, რომ ერთი პარტია ან რომელიმე ერთი ინსტიტუტი შეიძლება განვითარებით გაიქცეს და საზოგადოების განვითარებას გაასწროს. ჩვენ ძალიან მწარე გამოცდილებით ვიზრდებით. ერთი მხრივ 200-წლიანი რუსული იმპერიის ქვეშ ყოფნა და პლუს რამდენიმე საუკუნე, როდესაც ჩვენ დამოუკიდებელი სამეფო სამთავროებიც არ გვქონია. გამოვტოვეთ ნაციონალური სახელმწიფოს ჩამოყალიბების პროცესი, რომელიც ევროპამ საუკუნეების წინ გაიარა. ბევრ სტადიებს დაჩქარებული ტემპებით ჩვენ ახლა გავდივართ. საბოლოო ჯამში ყველა ერთად ვიზრდებით.
ხშირად ამბობენ ხოლმე, ბევრი ფული ჩავდოთ განათლებაში და განათლება გადაარჩენს ქვეყანას. ასევე, მეცნიერებაში თუ ჩავდებთ ფულსმეცნიერება გადაგვარჩენს და .. სინამდვილეში ესეც ილუზიაა. რამდენი ფულიც არ უნდა ჩადო და ხუთი აინშტაინიც რომ გაზარდო, ხუთივე გაიქცევა საქართველოდან. და არა მხოლოდ უკეთესი შემოსავლის გამო. მაგალითად, გია დვალს საქართველოში ვერ გააჩერებიმ ადამიანს რაც აინტერესებს, ის ხდება მარტო შვეიცარიაში, კოლაიდერში. იქ თუ არ იქნება, მისი ცხოვრების ინტერესი აღარ იარსებებს. მეცნიერებაც, განათლებაც, ზოგადად ნებისმიერი სფერო მიჰყვება ეკონომიკის განვითარებას. დაახლოებით იგივეა, რასაც ახალ გავდივართ: პოლიტიკური სისტემა, სამოქალაქო სექტორი და ასე შემდეგ, მიჰყვება საზოგადოების ზოგად განვითარებას.
- თქვენი აზრით, რა შანსი ექნება საპრეზიდენტო არჩევნებშინაციონალური მოძრაობისკანდიდატს?
- ეს დამოკიდებულია როგორი იქნება საარჩევნო კამპანიანაციონალური მოძრაობისდაქართული ოცნებისმხრიდან. მესმის. რომქართულ ოცნებასდღეს ძალიან მაღალი რეიტინგი აქვს. ადამიანებს ჯერ კიდევ აქვთ ფუჭი იმედები და მოლოდინი, რომ ეს პარტია ხალხს უკეთესი მომავლისკენ წაიყვანს; მათ შორის, გააუმჯობესებს ეკონომიკურ მდგომარეობას, რისიც მე არ მჯერა. ამიტომ, ვნახოთ. შემოდგომისთვის ძალიან ბევრი რამე შეიცვლება.
- ბიძინა ივანიშვილის მხარდაჭერა არ არის საკმარისიქართული ოცნებისკანდიდატის გამარჯვებისთვის?
- ბიძინა ივანიშვილის მხარდაჭერა გულისხმობს იმას, რომ მათ საპრეზიდენტო კანდიდატს გარკვეული რეიტინგი ბიძინა ივანიშვილის მხარდაჭერის გამო მოჰყვება. წინასაარჩევნო კამპანიისას, შეიძლება ეს რეიტინგი მათმა კანდიდატმა დაკარგოს.
- ეკონომიკის მდგომარეობის შესახებ აკეთებთ ხოლმე საგანგაშო განცხადებებს. რა არის პრობლემა და რა მიგაჩნიათ, რომ შეიძლება გამოსავალი იყოს?
- ახლა რეცესიაა. ჩვენ მივდივართ ეკონომიკის შემცირებისკენ. მაისის მონაცემებით, ეკონომიკური ზრდა 0% იყო. ეს ნიშნავს, რომ თბილისში ძალიან პატარა ზრდაა და რეგიონებში არის ვარდნა. რეგიონებში რეცესია უფრო იგრძნობა, ვიდრე თბილისში. თუმცა, თბილისშიც რამდენიმე სუპერმარკეტების ქსელი იხურება, პატარა მაღაზიებსაც კეტავენ. რომ შევხედოთ მაკროეკონომიკურ პარამეტრებს, ფაქტობრივად, ყველა მაჩვენებელი გაუარესებულია. მთავარი მიზეზია ის, რომ ხელისუფლების პოლიტიკა გაუაზრებელი და უპასუხისმგებლოა. ხშირად, ერთ დღეს ერთს ამბობენ, მეორე დღეს აზრზს იცვლიან. ამას პირდაპირი გავლენა აქვს ეკონომიკაზე. ერთი დღე ატარებენ კამპანიას, რომ სამორინეები უნდა დავხუროთ, მეორე დღეს ამბობენ რომ არა, სამორინეები არ უნდა დავხუროთ; „ყარსი-ახალქალაქისრკინიგზასთან დაკავშირებით კითხვები აქვთ, მერე ამბობენ, არანაირი კითხვები არ არსებობსო. ასევე, შრომითი რეგულაციების შემოღება და ..
ამას ემატება ერთი მხრივ კრიმინოგენული სიტუაციის გაუარესება, მეორე მხრივ, საკმაოდ ნეგატიური პიარი, რომელიც ჩვენს ქვეყანას აქვს დასავლეთში, საიდანაც ჩვენთან პირდაპირი უცხოური ინვესტიციები უნდა შემოდიოდეს. ამ ნეგატიურ პიარს თავადქართულმა ოცნებამშეუწყო ხელი: თუკი საზღვარგარეთ შეხვედრა ჰქონდათ, მათ შორის ეკონომიკურ ფორუმზე, დავოსში, ხალხს, ვინც საქართველოში ინვესტიცია უნდა ჩადოს, იმათ ეუბნებოდნენ, რომ საქართველოში ბიზნესისთვის ხელსაყრელი გარემო არ არსებობს, მაღალი ადგილი რეიტინგებში, ბიზნესის თავისუფლების ხარისხი, ეს ყველაფერი ფასადური და ტყუილიაო, რაც ცხადია, ტყუილი არ ყოფილა. ამ ყველაფრის მერე რატომ უნდა მოუნდეს ინვესტორს აქ ფულის ჩადებაგაუგებარია.
როდესაც მათ ვეკითხები რა არის გამოსავალი, პასუხი აქვთ ერთი, რომ მიწებს ვხნავთ და შეუძლებელია, ამან ეკონომიკა არ გაზარდოსო. ეს ილუზიაა, მოვა შემოდგომა და სამწუხაროდ, საკუთარ გამოცდილებაზე ისწავლიან.
მეორე გზა, რაც ეკონომიკის ხსნად მიაჩნიათ, რუსეთის ბაზრის გახსნაა. ეს ასევე სრული აბსურდი და ილუზიაა, რომლითაც საკუთარ ამომრჩეველს კვებავენ. რუსეთის ბაზრის გახსნა ჩვენი ეკონომიკისთვის არ იქნება მნიშვნელოვანი სტიმული. 2003 წელს, როცა რუსეთის ბაზარი ღია იყო, მთლიანობაში დაახლოებით 100 000 ტონა მინერალური წყალი და ალკოჰოლური სასმელი გადიოდა, ეს დაახლოებით 75 მილიონი დოლარის შემოსავალი იყო. 2012 წელს, როცა რუსეთის ბაზარი დაკეტილია, საქართველოდან დაახლოებით 125 000 ტონა მინერალური და ალკოჰოლური სასმელებია გატანილი. 25 ათასი ტონით მეტი, თან იმ ბაზრებზე, სადაც უფრო მაღალმსყიდველობითუნარიანი მოსახლეობაა. სულ შემოსავალი იყო დაახლოებით 210 მილიონი დოლარი, 3-ჯერ მეტი, ვიდრე 2003 წელს. დღეს ამ მაჩვენებელს რუსეთის ბაზარი რომ დავამატოთ, მაქსიმუმ ეს იქნება დამატებით 50 მილიონი დოლარი. 50 მილიონი დოლარი კი საქართველოს მთლიანი ეკონომიკისთვის, რომელიც დღეს 28-29 მილიარდი ლარია, არაფერს შეცვლის.
- თქვენი აზრით გამოსავალი რა არის?
- კონკრეტული ნაბიჯებია გადასადგმელი. მთავარია, ეკონომიკაში სტაბილურობის განცდა გაჩნდეს. თუ ეს არ მოხდა, წავალთ რეცესიის სპირალში და მდგომარეობა სულ უფრო გაუარესდება. ამისთვის შევთავაზე, რომ საკანონმდებლო ცვლილებებზე, რომელიც ეკონომიკას ეხება 1 ან 2-წლიანი მორატორიუმი გამოეცხადებინათ.
ასევე შევთავაზე ფინანსური ამნისტია, იმ დარღვევებზე და არალეგალურ შემოსავლებზე, რომელიც 2013 წლის პირველ იანვრამდე იყო ჩადენილი. გასულ წლებში, პროკურატურას ზედმეტად მკაცრი მიდგომა ჰქონდა ბიზნესთან მიმართებაში და აჯარიმებდა. უამრავი საწარმო ვერ ახერხებს ამ ჯარიმების და საურავების გადახდას. არიან შებოჭილები. იდეალური გამოსავალი იქნებოდა ამნისტია. ადამიანები, ვისაც ბიზნესის ნიჭი აქვთ, სამწუხაროდ ყველგან ცოტაა. ესენი არიან ეკონომიკის ძრავები. მათ მოქმედებაზეა დამოკიდებული კერძო სექტორი როგორ მუშაობს და საბოლოო ჯამში ეკონომიკა როგორ ვითარდება. გარდა ამისა შევთავაზე ეკონომიკური დანაშაულის დეკრიმინალიზაცია.
- რაზეც გიპასუხეს, რომ ეს თქვენივე გუნდის წევრების და მომხრეების გადარჩენის მცდელობაა.
- ეს ხომ აბსურდია? ამნისტია არ ეხებოდა სახელმწიფო მოხელეებს. თუ რომელიმე სახელმწიფო მოხელე კორუფციაში იყო გარეული, ის უნდა დაისაჯოს. ეს ეხება ბიზნესს.
- მაშინ, ეს იმ ბიზნესმენებს ეხებათ, ვინცნაციონალურ მოძრაობასაფინანსებდაო.
- საწარმოები თუ არსებობდა, რომელიც წინა ხელისუფლებასთან იყო შეკრული, 9 თვის მანძილზე ხომ უნდა გამოევლინათ? ეგეც შევთავაზე, თუ თქვენ ფიქრობთ, რომ მსხვილი ბიზნესინაციონალურ მოძრაობასაფინანსებდა, მაშინ მცირე ბრუნვის მქონე კომპანიებზე გავრცელდეს ამნისტია. რაღაც ზღვარი დავაწესოთ წლიური ბრუნვის მიხედვით, რომლის დაბლაც ვაპატიებთ ჯარიმა-საურავებს, იმათ მაინც გაეხსნათ ხელ-ფეხი და აკეთონ ბიზნესი, რაც ქვეყანაში სამუშაო ადგილებს გაზრდის. წინააღმდეგი წავიდნენ.
ეკონომიკური დანაშაულის დეკრიმინალიზაცია ნიშნავს, რომ თუ საწარმო რაიმე ეკონომიკურ დანაშაულს ჩადის, სახელმწიფოს მასთან დავა მხოლოდ სასამართლოში შეიძლება ჰქონდეს. თუ დაუმტკიცდება, რომ რაღაცას არასწორად აკეთებს, შეიძლება ქონებრივი პასუხისმგებლობა დააკისრონ. მაგრამ, დაიჭირო ბიზნესის მმართველი და ჩასვა 2 თვე წინასწარ პატიმრობაში, მერე საპროცესო გარიგებით ყველაფერზე მოაწერინო ხელიეს პრაქტიკა უნდა აღმოიფხვრას.
კიდევ ერთი ინიციატივა იყო, რომ მაკონტროლებელ ორგანოებს არ ჰქონოდათ ბიზნესის შემოწმების უფლება სასამართლოს ნებართვის გარეშე და ასევე შემოწმების ვადებიც უნდა შეზღუდულიყო. შემოწმება 2-3 თვეს და მეტხანს რომ გრძელდება, ბიზნესს ესეც ანგრევს.
ასევე შევთავაზე გადასახადების შეგვემცირებინა, როგორც ეს იყო საგადასახადო კოდექსში ჩაწერილი. ბიზნესისთვის ერთ-ერთი ცუდი სიგნალი იყო, როდესაც პარლამენტმა ეს ჩანაწერი გააუქმა და გადასახადები არ შეამცირა.
- თუმცა, „თავისუფლების აქტი“, რომლის მიხედვითაც გადასახადები უნდა შემცირებულიყო, პრეზიდენტმა  2009 წელს წარადგინა. 2012 წლამდენაციონალურ მოძრაობასსაკმაო დრო ჰქონდა ეს გადასახადები თავად შეემცირებინა...
- „ნაციონალურ მოძრაობასჰქონდა ის არგუმენტი, რომ ომი იყო, ფინანსური კრიზისი დაერთო და სოციალური ვალდებულებების შესასრულებლად შემოსავლები გვჭირდებაო. ამის შემდეგ, წელს, უკვე არანაირი არგუმენტი არ არსებობდა გადასახადების შეუმცირებლობაზე.
- პრეზიდენტი რომ გახდეთ, რას გააკეთებთ? თავის დროზე ეს შეკითხვა პრეზიდენტობის კანდიდატ ლევან გაჩეჩილაძეს რომ დაუსვეს, უპასუხა გადავდგებიო.
- პრეზიდენტის კომპეტენცია საკმაოდ შეზღუდულია და ძირითადი მაინც საგარეო ურთიერთობები იქნება. ჩემი აზრით, მნიშვნელოვნად გასაძლიერებელია ევროატლანტიკური ვექტორი. ხელისუფლების ცვლილების შემდეგ ეს ვექტორი საკმაოდ დასუსტდა. მეორე - ასევე გასაძლიერებელია დეოკუპაციის პოლიტიკა, რომელსაცნაციონალური მოძრაობაწლების განმავლობაში ატარებდა. ეს არის, რაზეც პრეზიდენტმა უნდა გაამახვილოს ყურადღება. ასევე გამოჩნდა, რომ ხელისუფლების ცვლის შემდეგ ჩვენ ძალიან სწრაფად გავიუარესეთ ურთიერთობა ჩვენს რეგიონში ყველა მეზობელთანსომხეთთან, აზერბაიჯანთან, თურქეთთან, ირანთან. ამ ურთიერთობებს სჭირდება დალაგება. რუსეთთან ურთიერთობაში უნდა დავუბრუნდეთ იმ სწორ რელსებს, რომელზეც ვიდექით. რუსეთთან არც დიალოგია პრობლემა და არც ხალხთა შორის ურთიერთობა: რუსეთის მოქალაქეებს თავისუფლად შეეძლოთ ჩამოსვლა, ბიზნესის კეთება რუსებისთვის შეზღუდული არ ყოფილა და რუსული პროდუქციაც უპრობლემოდ იყიდებოდა.
ჩვენი მიდგომა იყო სწორი და პრაგმატული. ერთადერთი, რასაც არ ვთმობდით, ეს იყო ჩვენი ეროვნული ინტერესები. ახალი ხელისუფლება უშვებს შეცდომას, რაც შევარდნაძის ხელისუფლებამ დაუშვა. როდესაც თვლიან, რომ რუსეთთან კუდის ქიცინით, მუხლებზე დადგომით და ენის მოჩლექვით საუბარი შეიძლება მომგებიანი იყოს და ამით რუსეთს რამე გამოვტყუოთ. ეს ან მიამიტობაა, ან ისტორიის უცოდინარობა.
ასეთი ნაბიჯების პასუხად რუსეთი კიდევ უფრო უარესს აკეთებს ხოლმე. უკვე ვნახეთ ეს ნაბიჯები, როდესაც ოკუპაციის ხაზი გადმოწიეს დიცში და ერედვში და .. სასაზღვრო ზოლი გაამაგრეს. სამწუხაროდ, რუსეთისთვის ეს ჩვეული პრაქტიკაა. საბოლოო ჯამში, იმედი მაქვს რომ რუსეთის ეს ნაბიჯები დღევანდელ ხელისუფლებაში გულისწყრომას გამოიწვევს. იმედი მაქვს, მათ რაღაც ღირსების გრძნობა შერჩენილი აქვთ და ქვეყანა რუსეთთან მიმართებაში ძველ პოლიტიკას დაუბრუნდება.
- კოორდინაციის პრობლემა არ იქნება სხვა პოზიციის მქონე პრეზიდენტსა და სხვა პოზიციის მქონე მთავრობას შორის?
- საგარეო პოლიტიკა საბოლოო ჯამში მაინც პრეზიდენტის პრეროგატივაა. მას ექნება მნიშვნელოვანი უფლებამოსილებები, მათ შორის პირველი დონის შეხვედრებზე. კოორდინაცია რთული იქნება. ასეთი ტიპის კოაბიტაცია სამწუხაროდ დღესაც არ მიდის. იქითა მხრიდან თანამშრომლობის რაიმე იოტისოდენა სურვილიც არ იგრძნობა. ნებისმიერი მინისტრი ან დეპუტატი, რომელიც ეცდება რაღაც ტიპის საკითხებზე ელემენტარულ თანამშრომლობაზე წამოვიდეს, როგორც ჩანს გუნდში, ან პირადად პრემიერ-მინისტრისგან საყვედურებს ღებულობს. ამიტომ, თანამშრომლობის მცდელობის ნაცვლად, მუდმივად ცდილობენ გამწვავებას.
- პრაიმერში გამოვლენილი შედეგები თუ ცვლის თქვენს გეგმებს?
- რადგან დავკავდი ამ საქმით, მგონია რომ მნიშვნელოვანი საქმეების გაკეთება შემიძლიაჩემთვის მნიშვნელოვანია, რომ პარტიის შიგნიდან შეცვლის პროცესში მივიღო მონაწილეობა. უფრო კონკრეტულად - გავხადო ევროპული ტიპის პარტია, შიდა დემოკრატიით, გამჭვირვალობით... ამის გარეშე შეუძლებელია პარტიამ დაიბრუნოს საზოგადოებრივი ნდობა. უკვე შემდეგ, ვეცადოთ, რომ პარტიამ ნებისმიერი დონის არჩევნებში გამარჯვებისთვის იბრძოლოს. თუმცა, ვაგრძელებ ჩემს სხვა საქმიანობასაც, ვკითხულობ ლექციებს. მაქვს სტუდენტებთან ურთიერთობა და ვარ იმ საქმით დაკავებული, რაც საბოლოო ჯამში ყველაზე მეტად მიყვარს.
- ოჯახის შესახებ გვითხარით.
- მყავდა მეუღლე, რომელთანაც გაშორებული ვარ. ახლა მეორე მეუღლესთან ერთად ვცხოვრობ და ნოემბერში ბავშვს ველოდებით.
- თავისუფალი დრო თუ გრჩებათ და რა არის თქვენი გატაცება.
- თავისუფალი დრო როცა მქონდა ან ვკითხულობდი, ან ბუნებაში მეგობრებთან ერთად გავდიოდი ხოლმე და ვთევზაობდი. თევზაობა ბავშვობიდან ძალიან მიყვარს, მხოლოდ და მხოლოდ ანკესით. ახლა თავისუფალი დრო აღარ მაქვს და არც მახსოვს, ბოლოს როდის ვითევზავე. კითხვა ერთადერთია, რასაც ვერ ვეშვები. სამწუხაროდ, ბევრ დროს ვერ ვუთმობ იმის წაკითხვას, რაც გადანახული მაქვს. მუდამ მაქვს 1-2 წიგნი, რომელსაც ვკითხულობ და სანიშნე მაქვს ჩადებული. მაგრამ ამ კითხვის ტემპი ისეთი არ არის, როგორსაც მე ვისურვებდი. ბევრად ბედნიერი ვიქნებოდი ამას ვკითხულობდე და არა იმ კანონპროექტებს, რაც სრული უაზრობაა. მაგრამ ესეც ჩემი არჩევანია. თუმცა, ახლა რომ ვიღებდე გადაწყვეტილებას, მაინც იგივეს გავაკეთებდი.